Dag van het Socialisme :: Harmonie De Toekomst in De Vooruit

Met het nog steeds rondwarend spook van de crisis is ook het socialisme weer springlevend. In ons land is dat niet anders. Hoe verklaar je anders het enthousiasme rond de Dag van het Socialisme die op 20 maart doorgaat in Gent? Solidair repeteerde alvast de Internationale met drie leden van de stuurgroep van de Ronde Tafel van Socialisten: Dominique Willaert en Karim Zahidi van de Vooruitgroep, en PVDA-voorzitter Peter Mertens.

Het stationsbuffet van Gent Dampoort, eind vorige week. Een dag te vroeg voor de vrijdagse happy hour tussen 17 u en 19 u (één pintje betalen, twee krijgen) maar ruim op tijd op de afspraak met een partijvoorzitter, een coördinator van een sociaal-artistieke werking en een wiskundige-filosoof die aan de unief Antwerpen werkt. Drie koffies, drie mannen, één gesprek. En bijna anderhalf uur lang gelach en gezwans, afgewisseld met ernstige blikken en instemmend geknik. Het klikt wonderwel. “Het is lang geleden dat ik mensen vanuit zo’n uiteenlopende hoeken nog op zo’n collegiale en kameraadschappelijke manier heb zien samenwerken”, zal Dominique Willaert op het einde van het gesprek zeggen. “Als dat een metafoor voor de toekomst is, vind ik dat zeer hoopvol.”

De Ronde Tafel van Socialisten ontstond nadat de sp.a haar naam veranderde om Bert Anciaux binnen te halen. Sire, we zitten zonder Socialistische Partij, schreef professor Jan Blommaert. Maar blijkbaar niet zonder socialisten. Nog geen week later lanceerde PVDA-voorzitter Peter Mertens in De Morgen een oproep voor een Ronde Tafel. En zie. Op 20 maart gaat in De Vooruit de Dag van het Socialisme door, met de steun van onder andere Amsab (Instituut voor Sociale Geschiedenis), Bond Moyson Gent, verschillende ABVV-vleugels en uitgeverij EPO. Dat het kan verkeren, meneer. En rap.

Heren, er is veel enthousiasme rond de Ronde Tafel en de Dag van het Socialisme. Maar is het allemaal wel meer dan een zoveelste poging om links een nieuw elan te geven?

Peter Mertens. (grijnst) Zeg, voor welke gazet werk jij eigenlijk?

Karim Zahidi. Het is waar dat er in het verleden al verschillende pogingen gebeurd zijn om linkse eenheid te creëren. Ik denk dat die voornamelijk zijn stukgelopen omdat ze zich richtten op een of andere verkiezing, zonder eerst uitvoerig te discuteren over socialisme. We hebben bewust gekozen om dat niet te doen. Dit is dus zeker niet de zoveelste poging. We willen eerlijk en open van gedachten wisselen over het socialisme, zonder electorale motieven.

Peter Mertens. Ik denk dat het bij heel wat mensen al lang leeft om een aantal thema’s die taboe waren verklaard terug op de voorgrond zetten, want de crisis was het momentum waarop het neoliberalisme ongelijk heeft gekregen. Maar men speelt gewoon dezelfde deuntjes verder alsof er niks gebeurd is. Wij willen mensen terug zelfstandig en kritisch doen nadenken over socialisme. Er is na de val van de Muur een hele generatie opgegroeid met de idee dat er maar één systeem is. Met de Ronde Tafel zetten we de Vooruit een hele dag open om mensen uit die logica te doen stappen, om zuurstof van een andere maatschappij op te doen.

Dominique Willaert. Mijn belangrijkste drijfveer om mee te doen, is jonge mensen terug uitdagen om ideologisch te denken. Dat gebeurt nu te weinig. Het onderwijs van vandaag biedt geen plaats en ruimte meer voor ideologiekritiek. Bovendien is ook het verenigingsleven verdwenen, terwijl dat opvoedde en geborgenheid bood. Mensen kunnen het scherper en groter wordende onrecht niet meer lezen en analyseren. In Nederland heeft de VPRO een blog met als thema ‘waar blijft de woede?’ Waarom reageert het volk niet of nauwelijks op zo’n enorme financiële crisis? Mijn antwoord is dat veel mensen nog amper ideologisch gevormd zijn.

“De wereld is rond, maar draait vierkant”, zo luidt de titel van de platformtekst van de Dag van het Socialisme. Wat bedoelen jullie daarmee? Misschien kan diegene die hem heeft uitgevonden hem ook toelichten?

Karim Zahidi. Hij komt van Anke Hintjes, maar ik zal een poging doen. Dat de wereld rond is, veronderstel ik dat voor iedereen duidelijk is. (hilariteit) En dat hij vierkant draait? Er is geen sociale rechtvaardigheid meer in onze maatschappij en de ongelijkheid wordt alsmaar groter. Bovendien zitten we met een aanslepend ecologisch probleem. Dat zijn twee belangrijke problemen die de leefbaarheid en het voortbestaan van de planeet en dus de mens bedreigen.

Karim Zahidi: Het socialisme hoort niet één partij toe

Peter Mertens. Ik ben het daar volledig mee eens. Het is tijd voor alertheid. Voor mij is de arbeid de vader van de maatschappelijke rijkdom en de natuur de moeder. En men is eigenlijk bezig een vader- en moedermoord te plegen. Als we zo blijven werken en produceren, ziet het er slecht uit voor de mensheid en de planeet. Dat zijn grote woorden, maar het is onze plicht daarover na te denken en humane systemen in evenwicht met de natuur op de kaart te zetten. Zeggen dat het vierkant draait, vind ik nog heel beleefd uitgedrukt.

Jullie halen er het socialisme bij. Het volstaat niet om de scherpe kantjes van ons huidige systeem af te vijlen en weer terug te grijpen naar de gereguleerde vrije markt?

Peter Mertens. Wanneer professor De Grauwe in De Standaard een oproep doet om de kapitalisten te redden van de kapitalisten is dat allemaal heel interessant. Alleen vraag ik me af: als je de rugbysport wilt redden van de rugbyspelers, hoe ziet die sport er dan nog uit? Dat concept is me niet duidelijk. De discussie blijft gaan over het kapitalisme, terwijl dat systeem met de crisis zijn failliet heeft bewezen. Als je de wereld wilt redden van “de kapitalisten” moet je hem naar het socialisme wenden. Dan blijven diegenen over die de rijkdom produceren.

Verdedigers van de vrije markt zeggen nochtans: dat is het systeem dat ons het meest welvaart heeft gebracht.

Dominique Willaert. Dat zijn van die neoliberale oneliners.
die ik niet kritiekloos onderschrijf. Zowel op lokaal als op mondiaal vlak heeft een kleine groep een heel groot deel van het bezit in handen. De verdeling van de welvaart is zeer beperkt. Een zeer grote groep mensen geniet absoluut niet van de welvaart.

Peter Mertens: Professor De Grauwe roept op om de kapitalisten te redden van de kapitalisten. Dat is zoals de rugbysport redden van de rugbyspelers

Karim Zahidi. In de negentiende eeuw discuteerden de verdedigers van de slavernij met dezelfde argumenten. De slavernij had toch voor iedereen, dus ook voor de slaven, tot een enorme stijging van de welvaart geleid? Dat kan waar zijn of niet waar. Maar wanneer we oordelen over de slavernij, dan doen we dat niet op basis van dergelijke economische analyses, maar stellen we ons de vraag: was de slaverij een rechtvaardig systeem? Hetzelfde geldt voor de vrije markt. Een systeem waar de mogelijkheid om een menswaardig bestaan uit te bouwen voor grote delen van de bevolking afhangt van de winsthonger van sommigen… Is dat een rechtvaardig systeem?

Centraal in het marxisme staat de tegenstelling tussen arbeid en kapitaal. Is die nog van deze tijd?

Karim Zahidi. Als je kijkt naar wat er vorige week bij Opel en AB InBev gebeurd is, zeg ik direct ‘ja’. De vraag is of de arbeidersklasse nog dezelfde betekenis heeft als in de periode van Marx, nog dezelfde rol speelt. Toen was zij de voornaamste motor van de verandering.

Dominique Willaert. Beide zijn veranderd. Het kapitaal is amorfer en ondoorzichtiger geworden en dat vertaalt zich ook op de werkvloer. Het management is weg, de arbeiders weten niet meer tegen wie ze moeten protesteren. Je moet bijna innovatiever worden in de strijd. Maar de tegenstellingen bestaan nog.

Peter Mertens. Wat alleszins niet meer van deze tijd is, is de bewering dat we ‘er allemaal beter van worden’. Die stelling is passé, dat heeft de crisis met heel veel structureel geweld aangetoond. De laatste twintig jaar heeft er een gigantische herverdeling plaatsgevonden. Geld van de wereld van de arbeid is naar de inkomens uit kapitaal gegaan. Werknemers produceren wereldwijd bijzonder veel rijkdom. Aan de top van de piramide staan een paar rijkdomplukkers die de rijkdom met allerlei financiële constructies in hun zakken doen verdwijnen. HP maakt winst en ontslaat 324 mensen. AB InBev wil één miljard aan dividenden uitkeren aan miljonairsfamilies als de Spoelberch en tegelijk 800 mensen ontslaan. Er bestaat geen gelijkheid tussen een werknemersgezin uit Jupille of Leuven en een familie als de Spoelberch. De ene produceert de rijkdom, de andere plukt hem. Dat is een klassentegenstelling.

Karim Zahidi. Eigenlijk kun je zeggen dat de roep om een minimumdienstverlening bij stakingen een bewijs is van de verscherpte klassentegenstellingen. Tien jaar geleden werd daar bijna niet over gesproken. Nu voelt het patronaat blijkbaar aan dat die klassentegenstellingen vergroot zijn, maar dat er ook aan een kracht winnende strijdbare en militante vleugel binnen de arbeidersbeweging is. Het feit dat men wettelijke middelen inzet om sociale strijd moeilijker te maken, is daar een bewijs van. 

Dominique Willaert: Ik kies niet voor een gratis pint of een gratis hotdog. Ik kies ervoor om de mensen te laten samenkomen op zaterdag

De kathedraal van de arbeidersbeweging in feeststemming. Op 20 maart is De Vooruit het decor van de Dag van het Socialisme. Een meer symbolische plaats kon de organisatie niet vinden. (Foto Vooruit)

De Dag van het Socialisme gaat door in een historisch decor. Maar er zijn nauwelijks sp.a’ers die meewerken. Doet dat niet vreemd aan?

Dominique Willaert. Waar haal je vandaan dat er nauwelijks sp.a’ers meedoen?

De Gentse burgemeester Termont staat op de lijst met sprekers. En Koen Bogaert zit in de stuurgroep. Maar verder zijn er weinig sp.a’ers te bespeuren.

Karim Zahidi. Het is een terechte vraag. Maar het socialisme hoort niet één partij toe. Bovendien kun je niet ontkennen dat onvrede met de sp.a-politiek voor veel mensen een beweegreden is om mee te doen. Wat niet betekent dat het een anti-sp.a-initiatief is. De Dag van het Socialisme vertrekt vanuit mensen die bezorgd zijn over de staat van het socialisme. Sp.a'ers die deze bezorgdheid delen zijn dus zeer welkom.

Dominique Willaert. Ik ben trots dat het initiatief mee getrokken wordt door onafhankelijken, zoals mezelf en Karim. Na wat binnen sp.a is gebeurd, tot de naamsverandering toe, steek ik niet onder stoelen of banken dat ik zeer weinig redenen zag om te discuteren binnen een structuur waarin vier, vijf mensen dicteren: met die wel, met die niet. Dat is een positieve en constructieve keuze om het publieke domein op te eisen. Jouw vraag volgt bovendien de perceptie dat sp.a in Vlaanderen het alleenrecht zou hebben, de enige socialistische partij zou zijn. Dat is niet zo. Er bestaat geen eigendomsrecht op het socialisme. Bovendien heeft heel de Europese sociaaldemocratie in de jaren 90 gekozen voor de Derde Weg. Ze heeft volle bak mee geprivatiseerd, terwijl dat in wezen antisocialistisch is. Een belangrijk doel op 20 maart is het herdefiniëren van een aantal zaken.

Wat verstaan jullie onder het vorm geven van het socialisme van de toekomst?

Dominique Willaert. Nadenken en zoeken naar wat sociale rechtvaardigheid vandaag kan en moet inhouden. Het is een keuze om historische bronnen te blijven gebruiken maar tegelijkertijd om te zoeken naar een actuele invulling. Het begrip socialisme is zeer kneedbaar en dynamisch.

Peter Mertens. Met de PVDA hebben we een congres gehouden over hoe we dat moeten invullen. Wat ons betreft zijn er twee valkuilen. Er is de valkuil om in allerlei details een blauwdruk uit te werken, maar er is ook de valkuil van de tabula rasa: beweren dat alle experimenten uit het verleden waardeloos waren. Wij komen op voor een socialistische samenleving. We hebben daarvoor een bepaald kader, dat economisch, democratisch, staatkundig en ethisch alleen maar aan actualiteit wint. Ik vermoed dat er op 20 maart onder die 800 deelnemers nog zullen zijn met raamkaders. Andere raamkaders. Laat ons het daar dan over hebben. Wij doen dat met een heel open vizier, iedereen mag meeluisteren. In de Wetstraat zijn er achterkamertjes waar allerlei lobbyisten de toekomst van het kapitalisme bespreken. Wij bespreken de toekomst van het socialisme. Niet achter gesloten deuren, niet in een achterkamertje maar in de kathedraal van de arbeidersbeweging, De Vooruit.

Komt er een partij voort uit de Dag van het Socialisme?

Dominique Willaert. Als we mensen scherper en politieker kunnen doen nadenken, is dat voor mij niet nodig. Dan versterk je een aantal al aan de gang zijnde bewegingen. Ik vind dat de frisse wind door de PVDA voor een gezonde tegenkracht zorgt. Dan moet je naast de sp.a en naast de PVDA toch niet nog met iets nieuws beginnen? Laat ons maar de bestaande krachten bespelen. En hopen dat we ook de mensen die nog wat links denken in de sp.a voeden.

Karim Zahidi: Het patronaat voelt aan dat de klassentegenstellingen vergroot zijn

Peter Mertens. Volgens mij hebben de mensen vandaag solidariteit en overwinningen nodig, zodat er terug een collectieve gevoel terugkomt van “wij kunnen met de macht van het getal en met onze solidariteit een aantal dingen terugdringen”. AB InBev is een goed voorbeeld, het Antwerpse referendum ook. Maar mensen hebben ook perspectief in hun strijd nodig. Wat ze doen, moet uiteindelijk uitmonden in een maatschappij zonder uitbuiting. Die idee en het debat daarover is volgens mij strategisch. Wij willen het socialisme centraal zetten in het debat.

Vrezen jullie niet het verwijt te krijgen dat het een praatbarak wordt?

Dominique Willaert. Populisten als Dedecker zouden dat durven zeggen, ja. Maar elke elementaire opvoeding gaat ervan uit dat je mensen stimuleert om na te denken en te discuteren. Een onderdeel van onze beschaving is dat jongeren en ouderen samenzitten. Dat gebeurt ook op 20 maart: er zijn acht werkgroepen met syndicalisten, arbeiders, mensen uit de academische en socio-culturele sector. Dat is een statement tegen het anti-intellectualisme en het populisme. Ik kies niet voor een gratis pint of een gratis hotdog. Ik kies ervoor om de mensen te laten samenkomen op zaterdag en te laten discuteren.

Karim Zahidi. Ik denk dat we opnieuw een duidelijk kamp moeten construeren, dat nu niet meer bestaat of te klein is geworden. Politiek gaat over tegenstellingen. Wij zijn het socialistische kamp. Wij willen weer duidelijk zeggen wat socialisten niet willen. En een van die zaken is het sluiten van het soort compromissen dat de sociaaldemocratie heeft gesloten. Om dit kamp op te bouwen hebben we zowel nood aan actie en aan reflectie. De Dag van het Socialisme wil daar een bijdrage aan leveren.

Wat is de inbreng van de vakbond?

Dominique Willaert. Die speelt een grote rol. Er zitten zeven syndicalisten onder de sprekers. Verschillende centrales ondersteunen het. Er zijn er die er heel blij mee zijn en actief meewerken en er zijn er die meer de kat uit de boom kijken. 

Dominique Willaert: Ik vind dat de frisse wind door de PVDA voor een gezonde tegenkracht zorgt

Hoe zijn jullie bij al die sprekers beland?

Dominique Willaert. We hebben uiteraard eerst voor een aantal thema’s gekozen. De sprekers zijn gecontacteerd om hun expertise, hun praktijkervaring, of hun band met sociale organisaties. Ze hebben allemaal op een of andere manier iets te maken met socialisme. We zijn heel content met het aanbod. Hoewel we ook heel graag een werkgroep rond vrouwen en een werkgroep rond cultuur hadden aangeboden. Heel de Vooruit afhuren en nog moeten snoeien in ons aanbod!

De Ronde Tafel is nogal een Vlaamse bedoening. Hoe komt dat?

Dominique Willaert. We hebben bewust gekozen om ons niet te vergalopperen. Sommigen zeiden: eigenlijk moet dit een Belgisch initiatief worden en moeten we ook over grenzen kijken. Maar je kunt niet met een Europese dag van het socialisme beginnen. Laat ons maar op deze schaal starten.

Wat denken jullie van het nationalistische opbod?

Karim Zahidi. Ik vind dat nefast voor de Belgische en Vlaamse politiek. Van conservatieve partijen kun je dat nog verwachten. Maar dat de sp.a meestapt in dat nationalistische verhaal is heel erg. Alles wat nu op tafel ligt, van de splitsing van de sociale zekerheid tot splitsing van de belasting, leidt er enkel toe dat Vlaanderen en Wallonië zullen uitgespeeld worden tegenover elkaar. Willen ze investeringen binnenhalen, dan moeten ze hun belastingen verlagen. Het lijkt me ongelooflijk dat binnen een land als België linkse krachten vinden dat de deelregio’s meer met elkaar moeten concurreren. Concurrentie leidt natuurlijk tot een slechtere positie voor de werknemers, een nivellering naar beneden. Alleen die reflectie zou voor een socialist moeten volstaan om te zeggen: daar doe ik niet aan mee.

Dominique Willaert. De waan van de dag heeft gemaakt dat alle partijen mee in dat discours zijn gestapt. Dat heeft natuurlijk te maken met de angst voor de volgende verkiezingen. Maar mocht ik met Bart De Wever in een debat zitten, ik zou zeggen: Bartje, ik zal u eens uitleggen wat u separatisme kost. Rationeel en economisch gezien vinden alle politici het onmogelijk het land te splitsen. Dat is een fantasme. Trouwens, de gewone mensen willen dat niet.

Peter Mertens. De patroons heb ik op hun fameuze ‘laat ons ondernemen’-persconferentie vorige week maandag niet horen spreken over Vlaams-nationalisme, hoor. Ze zaten daar met elf achter hun tafeltje en hun aanval is globaal: werknemers gemakkelijker ontslaan en langer doen werken en werklozen stigmatiseren. Als de tegenaanval van de werkende mensen niet even globaal is, leidt dat naar de nederlaag. Dat is een oude wetenschap. Verdeel en heers, iedereen kent dat. Kijk naar de eenheid tussen de werknemers van AB InBev in Leuven en Jupille. Als ze een andere strategie hadden gevolgd, dan had AB InBev nooit achteruit gekrabbeld. Dat is de essentie van het verhaal tegen het nationalisme, de belangrijkste identiteit van de werkende bevolking.

Met veertien aan tafel

Karim Zahidi, Dominique Willaert en Peter Mertens organiseren de Dag van het Socialisme uiteraard niet alleen. Ook volgende leden van de stuurgroep van de Ronde Tafel houden zich onledig met de dag: Anke Hintjens (feministe), Bart Vandersteene (LSP-militant), Danny Carleer (voormalig ondervoorzitter ACOD-ASLK en PVDA-lid, Leuven), Filip De Bodt (stuwende kracht ’t Uilekot Herzele + Gemeenteraadslid LEEF!), Ivan Van Praet (voormalig syndicaal vormingswerker ABVV-metaal), Koen Bogaert (lid Vooruitgroep en sp.a), Lebuïn D’Haese (beeldend kunstenaar Hoboken), Luc Van Buynder (Masereelhuis Sint-Niklaas), Luc Vandeweyer (bestuurslid BBTK-Antwerpen en Syndicaal afgevaardigde AMP), Luk Vandenhoeck (algemene secretaris ACOD-VRT en PVDA-militant) en Pascal Debruyne (lid Vooruitgroep)