Justitie rolt de rode loper uit voor multimiljonair De Clerck

Twintig jaar na het begin van het gerechtelijk onderzoek naar fraude rond het imperium van de familie De Clerck, gaat de rijke industrieel vrijuit en staat de Belgische staat schaakmat. Hoe kon Roger De Clerck ontsnappen aan het gerecht? Een analyse van de mechanismen die dit ondenkbare resultaat mogelijk maakten.

Roger De Clerck (tweede van rechts) vierde zijn 75ste verjaardag op zijn majestueuze domein in Wielsbeke. Hij deed dat in het gezelschap van de voormalige Amerikaanse president George Bush sr. (links) en de voormalige Britse premier Margaret Thatcher (centraal). Niet simpel om iemand met zulke connecties te veroordelen. (Foto Belga)

Nadat de Belgische staat eerder veroordeeld werd tot het betalen van een schadevergoeding van 22.500 euro aan Roger De Clerck, omdat de “redelijke termijn” voor behandeling van zijn strafzaak overschreden was, besliste de Belgische staat donderdag om niet in beroep te gaan tegen deze veroordeling. Deze beslissing sluit een van de langste gerechtelijke saga’s aller tijden over fiscale fraude af.

Aanvankelijk draaide de zaak rond een fraude uit 1976 van honderden miljoenen euro door familie-imperium De Clerck. Er kwamen ook allerlei andere inbreuken aan het licht (bedrog en gebruik van valse documenten, oplichting, witwaspraktijken, inbreuken op de bedrijfsreglementering, bendevorming). Toch gaat deze rijke industrieel 20 jaar na het begin van het gerechtelijk onderzoek volledig vrijuit en is de Belgische staat schaakmat. Hoe kunnen we verklaren dat de man die betrokken was bij een van de allergrootste financiële schandalen uit de geschiedenis, hier niet alleen wegkomt zonder de minste straf, maar dat het bovendien de staat is die veroordeeld wordt om de man schadeloos te stellen?

Dertig meter onderzoek

Ter verdediging van de gerechtelijke autoriteiten moeten we toegeven dat het om een complexe zaak ging en dat de verdediging van “boer Clerck”, zoals zijn bijnaam luidt, gebruikmaakte van alle denkbare vertragingsmanoeuvres om de zaak op de lange baan te schuiven. De aard van de inbreuken noopte de Brusselse onderzoeksrechter Bruno Bulthé tot een zeer lange reconstructie van de feiten. De inbreuken gebeurden via complexe transacties, waar meerdere maatschappijen en een enorm aantal mensen (zakenlui en bankiers) bij betrokken waren. Een voorbeeld van een van de frauduleuze technieken, uitgewerkt door de familie De Clerck: de verkoop van Oosterse tapijten “made in Belgium” via tussenkomst van een Libanese groep die een commissie ontving op de verkoop. Die tussenpersoon hield in werkelijkheid slechts een heel klein deel van de ontvangen bedragen voor zich. De rest werd teruggestort op een van de geheime rekeningen van de familie De Clerck. Op die manier ontsnapten miljoenen euro aan inkomsten aan de fiscus. Door het geld vervolgens te investeren in maatschappijen over de hele wereld, werd het witgewassen.

Zo stak de onderzoeksrechter heel wat tijd in de Amerikaanse tak van Beaulieu of ook nog in de participatie in de Canadese onderneming Biochem. Het onderzoek moest dus tegelijk gevoerd worden in alle landen waar het imperium van De Clerck investeringen had. In alle richtingen werden “internationale rogatoire commissies” uitgezonden. En overal lanceerden de advocaten van de familie procedures om de overdracht van belastende documenten te verhinderen. Andere obstructietechnieken: klacht neerleggen tegen de rechercheurs voor schending van het beroepsgeheim of voor het onwettig in bezit komen van bewijsmateriaal.

Ondanks al deze moeilijkheden kon de onderzoeksrechter het onderzoek ongeveer tien jaar nadat het werd geopend, afsluiten: 344 dozen met meer dan 330.000 bladzijden materiaal, 905 verhoren, 7.110 processen-verbaal. Een berg van een goede dertig meter hoog. De financiële afdeling van het Brusselse parket stond er een beetje machteloos bij te kijken. Ter illustratie, ze wisten zelfs niet waar ze het hele dossier op een normale manier in hun lokalen kunnen opslaan. Op het hoogtepunt van het onderzoek slingerden de dozen rond in de gangen.

Grote toegevendheid van het parket?

Als de onderzoeksrechter zijn onderzoek afsluit, is het aan het parket om zich verder op de zaak te concentreren en alles in het werk te stellen om een beschuldigde ook effectief voor het gerecht te dagen. Het parket kreeg het dossier De Clerck in april 2000, maar deed er vijf jaar over om een schriftelijke aanklacht op te stellen. Nog een extra jaar om de beschuldigden een eerste keer voor de raadkamer van de correctionele rechtbank te doen verschijnen. De raadkamer moet de stand van het onderzoek nagaan en verifiëren of er voldoende bewijslast bestaat om de zaak te verwijzen. De manoeuvres van de verdediging om het proces te vertragen en de inertie van het parket maakten dit onderzoek door de raadkamer onmogelijk. Talrijke feiten zijn ondertussen verjaard, over de andere kan men niet meer binnen redelijke termijn rechtspreken. Dat is in elk geval het oordeel van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens, dat in 2007 tot het besluit kwam dat de tijd die verstreken is, een ernstige schending betekent van het recht op een rechtvaardig proces.

Ook al is nog niet alles volledig vervallen, de kans dat het nog ooit tot een strafzaak zal komen, is zero. De prijs die de gemeenschap hiervoor betaalt, is enorm, niet alleen voor de strafrechtelijke kosten, maar ook voor de 136 fiscale zaken die in 2007 hangende waren bij de Belgische rechtbanken, samen met 28 procedures in verband met de btw. Al deze procedures zullen waarschijnlijk als een kaartenhuisje instorten, omdat het niet tot een strafprocedure komt. Resultaat: nog eens zoveel miljoenen euro erbij die nooit betaald zullen worden.

Roger De Clerck, de Vlaamse tapijtenkoning, vandaag 87 jaar, kan uiteindelijk het parket van Brussel bedanken omdat het zo getreuzeld heeft om hem voor de rechtbank te brengen. Het moet gezegd, het is niet gemakkelijk een multimiljonair te veroordelen, die in staat is om op zijn prachtige domein in Wielsbeke zijn 75^e verjaardag te vieren in het gezelschap van Margaret Thatcher en George Bush senior.

Een enorm bitter gevoel

De familie De Clerck maakte fortuin door massaal tapijten te verkopen tegen prijzen die elke concurrentie van de kaart veegden en door kolossale bedragen te frauderen en wit te wassen. Hierover bestaat geen enkele twijfel. Maar de juridische waarheid zal uiteindelijk alleen de grote morele schade weerhouden, die de familie De Clerck heeft geleden, en het feit dat hun persoon en de door hen geleide bedrijven in diskrediet werden gebracht. Omwille van het te lange tijdsverloop in deze zaak ontvangt Roger De Clerck dus een schadevergoeding voor de geleden schade.

“De wet is voor iedereen, ook voor mijn cliënt. Het maakt niet uit hoe rijk of arm iemand is”, verklaarde zijn advocaat, Jean-Pierre Vande Maele, in De Tijd.

Elke burger die al eens te maken kreeg met de administratieve en gerechtelijke overheden, zal het met een bitter lachje aanhoren. Gewone mensen kunnen aan hun verdediging nog geen fractie spenderen van het bedrag waarover “boer Clerck” beschikte. “Het oordeel van het hof zal u zwart of wit maken, naargelang u arm bent of machtig”, is het besluit in een van de fabels van Jean de la Fontaine.

Lees ook:
• De Clerck tot alles bereid voor zijn verdediging
• Roger De Clerck, een goddelijk monster