Liberalisering van de post? Terug naar afzender!

Dirk Sterckx (Open Vld) hield in De Morgen van 2 maart een pleidooi voor liberalisering van De Post. Peter Mertens reageert met deze opinie die vandaag in De Morgen verscheen.

De post wordt geliberaliseerd ‘omdat de eisen die de klanten stellen grondig veranderd zijn’, zegt Dirk Sterckx in De Morgen. Ach zo. De wereld op zijn kop. Mensen willen dat hun brieven op tijd aankomen. De Post, als openbare dienst, zorgt daar voor. In elke uithoek van het land. Vijf dagen per week. Mensen willen terecht kunnen in een postkantoor in hun wijk. Voor hun pensioen, voor een storting of gewoon voor een buurtbabbel. Maar de voorbije jaren verdwenen wel honderden locale postkantoren. Op vraag van de klanten? Mensen willen beroep kunnen doen op hun postbode, voor een vraag, een postzegel of een gesprekje. De postrondes worden echter steeds zwaarder.  Postmannen en – vrouwen moeten nu tot 200 huizen meer per dag bestellen. Er verdwenen de laatste jaren meer dan 8.000 banen bij de post. Was dat werkelijk, mijnheer Sterckx, een eis van de klanten?

Volgens Dirk Sterckx heeft de afbouw van de post niets van doen met een ‘blinde liberalisering’. Met blindheid misschien niet, met liberalisering des te meer. Voor de Europese Commissie blijft de markt het doel, de weg en het middel. Ook al heeft de markt gefaald in die landen waar ze het eerst in ingevoerd. Zo werden in Zweden reeds in 1993 postkantoren gesloten, en postpunten ingevoerd. In naam van de ‘logheid en inefficiëntie’ van de openbare postdienst. Maar wat blijkt: de post is er sindsdien liefst negentig procent duurder geworden. Meer nog, Zweden is door de liberalisering ondertussen het slechtst uitgebouwde postnet van Europa geworden. Een recente studie wees uit dat 89 % van de Zweden de vroegere post graag zou terughebben. Maar Dirk Sterckx houdt nukkig vast aan het dogma van de markt. Ook al heeft de markt gefaald in de financiële wereld, en moesten de banken plots worden bijgesprongen door de vermaledijde overheid. Iets wat voor de Post niet mag, zo gebood het Europese Hof van Justitie onlangs.

‘Gaan we daarmee de goede oude postbode verliezen?’, vraagt Sterckx zich af. In het nieuwe wetsontwerp van de ministerraad staat te lezen dat voor de postbestelling ‘de operatoren kunnen kiezen of ze deze activiteit zelf presteren of uitbesteden aan zelfstandigen of aan vennootschappen’. En verder, dat voor ‘de lichting, het sorteren en de verdeling van de geadresseerde post een beroep kan gedaan worden op interim-arbeid.’ De directie van de post heeft nu al voorgesteld om 4.000 postbodes te vervangen door postdragers die zouden moeten werken voor een loontje van € 8,50 per uur. Bruto! Dat is minder dan iemand die werkt met dienstencheques. Inderdaad, zo verliezen we dus ‘de goede oude postbode’, en wordt het werk voortaan gedaan door studenten, huisvrouwen, en gepensioneerden. Dan krijg je toestanden zoals in Nederland. Postvrouwen en -mannen betalen daar hun eigen fiets of brommer, sorteren ’s morgens onbetaald hun post aan hun keukentafel en worden pas betaald per bezorgde brief. Een fatsoenlijk loon wordt vervangen door een stukloon, zoals op het einde van de 19de eeuw. De dienstverlening wordt vervangen door een hap-slik-weg-bijverdienste.

Dirk Sterckx vindt dat ‘de kritiek van de vakbonden op de hervormingen van de post kant noch wal raakt.’ Maar wie profiteert er van de sluiting van locale postkantoren, de afbouw van het personeel, en de geplande precaire werkomstandigheden? Niet de klant. En evenmin de werknemers. Wel, opnieuw, de grote aandeelhouders die in De Gedachte van Dirk Sterckx zedig worden verzwegen. Drie jaar geleden kocht de private Deense Post voor 150 miljoen aandelen in onze post. Vandaag trekt ze er uit met 373 miljoen euro aan kapitaal. Bovendien streken ze in die periode 90 miljoen euro aan dividenden op. Een netto resultaat van 313 miljoen euro winst. Dat is 31 euro per inwoner van ons land.  

De post mag voor Dirk Sterckx wel een ‘universele dienst’ blijven als het gaat om de postbedeling aan 4,5 miljoen gezinnen van ons land. Dat is immers niet winstgevend genoeg voor de grote private ondernemingen. Die loeren vooral op de 2.500 grote klanten van De Post die goed zijn voor 65 % van de briefwisseling onder de 50 gram. In het walhalla van de markt worden alleen de meest rendabele stukken geprivatiseerd, zie je. De lusten aan de privé, de lasten voor de overheid. Net zoals het geval is bij de spoorwegen in Groot Brittannië: de uitbating van de spoorlijnen voor de privé. Dat zijn de rendabele delen. De dure uitbouw en het onderhoud van het spoornet voor rekening van de overheid.
 
Minder aanbod, minder dienstverlening, duurdere prijzen: dat is niet alleen de balans voor de liberalisering van de post. In de energiesector hebben we precies hetzelfde gezien. Het is tijd om de heilige huisjes van het neoliberalisme terug naar afzender te sturen. Waarom koopt de Belgische staat niet zelf het aandeel van Deense Post over? Op die manier kan de staat opnieuw echte controle krijgen over het bedrijf. Dat zou zowel de klanten als de werknemers ten goede komen. Wanneer er in deze tijden steeds meer stemmen opgaan om een echte openbare bank op te richten, dan  loont het zeker ook de moeite op te komen voor een vernieuwde genationaliseerde Post.

Peter Mertens is voorzitter van de PVDA en auteur van het boek ‘Op mensenmaat. Stof voor een socialisme zonder blauwe plekken’, dat op 14 maart bij Uitgeverij Epo verschijnt.