Opheffing bankgeheim en miljonairstaks: een Siamese tweeling

Eerst het bankgeheim opheffen en dan de miljonairstaks invoeren of de twee van meet af aan aan elkaar koppelen? Dit is geen discussie over de kip of het ei, maar een debat met inzet.

Nicole Naert en Jan Hasaers

Een miljonairstaks is niet mogelijk zolang het bankgeheim bestaat. Aan de andere kant kun je het bankgeheim niet afschaffen, als je niet duidelijk zegt waarom. (Foto Solidair, Salim Hellalet)

Eind 2009 keek de regering aan tegen een begrotingstekort van 20 miljard euro, omdat de staat miljarden uitgaf om de banken te redden. Veel geld. De vraag rijst of er nog wel geld over is voor onze pensioenen of voor meer jobs? Want dit jaar komen er nog 100.000 werklozen bij…

Er is dus geld nodig. Daarom herlanceerde de PVDA – met de hulp van vriendelijke promomeisjes – de miljonairstaks. In het verleden voerde het ACV al enthousiast campagne voor een vermogensbelasting. De taks stond zelfs in enkele partijprogramma’s.

Nieuw is vooral dat de PVDA heel precies berekende wat zo’n miljonairstaks op kan brengen, en ook duidelijk aangeeft wie er moet betalen. Al snel telde de fanclub van de miljonairstaks 10.000 leden. In alle provincies organiseerde de PVDA meetings en op die manier bracht de partij het maatschappelijke debat over wie de crisis moet betalen aan het rollen.

PS op de rem

Het voorstel kreeg vrij snel steun. Aan het piket van AB Inbev vonden ACV-secretaris Luc Gysemberg en ABVV-secretaris Kris Croonenborghs dat “vanzelfsprekend”. Ze vragen zich af waarom “de politiek dat al niet lang heeft ingevoerd”. Op een meeting in Antwerpen noemde ACOD-voorzitter Karel Stessens het “een goed idee om mee te nemen in de voorstellen van het ABVV”. En Ferre Wyckmans, algemeen secretaris van het LBC, was vooral gecharmeerd door naam: “De miljonairstaks duidt aan dat we keuzes moeten maken. We moeten ons richten op diegenen die écht over veel kapitaal beschikken, maar die de fiscale dans altijd ontspringen.” Ook Thierry Jacques voorzitter van de MOC (Waalse christelijke arbeidersbeweging) staat erachter. Zelfs sp.a-ondervoorzitter Dirk Van der Maelen toonde zich voorstander. Hij kreeg dan ook prompt een gouden fankaart opgestuurd. So far, so good.

De trein begon te bollen tot Marie Arena (PS) op de rem ging staan. Arena waarschuwde: “Als we maatregelen nemen zoals Dirk Van der Maelen voorstelt, zonder het bankgeheim op te heffen, dan verliezen we gegarandeerd inkomsten.” Volgens Vers l'Avenir vindt Arena het “handiger om in etappes tewerk te gaan”. Een zelfde geluid bij Ecolo: “Wat ons nu het meeste bezighoudt, is de strijd tegen fiscale fraude met daarin als eerste stap de opheffing van het bankgeheim,” zegt Kamerlid Georges Gilkinet. “We gaan stap voor stap, er is nog jaren werk voor de boeg.”

Maar hebben we daar wel de tijd voor? Het geld voor jobs is nu nodig. Hebben we wel de tijd om eerst het bankgeheim op te heffen en pas dan...

Miljonairstaks “klinkt goed”

Het klopt dat je zonder afschaffing van het bankgeheim moeilijk een vermogenskadaster kunt opstellen, laat staan een miljonairstaks invoeren. Maar het is belangrijk te beseffen dat het Parlement pas in actie zal schieten onder druk van een brede mobilisatie. En die bereik je alleen met een duidelijk en ijzersterk verhaal. En nu klinkt “opheffing bankgeheim” lang niet zo sexy als “de miljonairstaks”. Dat is geen detail. Als je niet zegt waarom je het wil doen, dan is “opheffing van het bankgeheim” nogal “Big Brother-achtig”, een zoveelste inmenging in ons privéleven. LBC-secretaris Ferre Wyckmans: “Als je spreekt over de miljonairstaks, dan kan iedereen zich daar wel iets bij voorstellen. Ik denk dat het een heel mobiliserende campagne kan zijn.”

De miljonairstaks in één pakket stoppen met de opheffing van het bankgeheim, zodat we het einddoel niet uit het oog verliezen, dat was de boodschap die een ACOD–afgevaardigde bij de FOD Financiën in de discussie bracht op de studiedag van het Financieel Actie Netwerk (FAN): “Als we het bankgeheim willen opheffen moeten we in de eerste plaats uitleggen waarom.” Naast de bestrijding van de fraude moet “het opstellen van een vermogenskadaster mogelijk maken een rechtvaardige vermogensbelasting door te voeren”.

De afschaffing van het bankgeheim is een middel, geen doel op zich. Dit is belangrijk om steun te vinden, want anders riskeer je zelfs het wantrouwen tegenover de fiscus te versterken. Het moment is nu gunstig om brede steun bij de bevolking te verwerven. “Driehonderd mensen op straat zetten om nog meer winst te maken. Het is zo’n duidelijk verhaal van hebzucht”, argumenteert Kris Croonenborghs aan het AB InBev-piket. Het zijn net zulke steenrijke families als de Spoelberch, de Mévius en Vandamme die heel wat aandelen van AB InBev bezitten, die de miljonairtaks zouden moeten betalen.

Opheffing bankgeheim: the full monty

Nog een argument om de opheffing van het bankgeheim en de miljonairstaks aan elkaar te koppelen is het risico op een halfslachtige opheffing van het bankgeheim.

Het gevaar bestaat dat tegenstanders, zoals Bart Tommelein en Luk Van Biesen (beiden Open Vld) die de vermogensbelasting ‘contraproductief’ en ‘wereldvreemd’ vinden, daarop aansturen. De parlementaire onderzoekscommissie “Grote fiscale fraude” heeft voorgesteld om het bankgeheim te versoepelen. De commissieleden tekenden slechts voor een minimumvoorstel: “bij vermoeden van fraude moet de fiscus de banken kunnen ondervragen”.

Dirk Van der Maelen (sp.a) en Alain Mathot (PS) dienden een wetsvoorstel in om de aanbeveling van de fraudecommissie om te zetten in wetgeving. Alleen, minister Reynders ligt nog dwars. Hij zegt nu al dat het een light versie van de minimumversie zal worden¹. De beurssite netto.tijd.be heeft geen schrik van het wetsvoorstel en schrijft: “Toch lijkt het voorbarig om te besluiten dat de invoering van een vermogenskadaster weer een stapje dichterbij is gekomen. (...) Het wetsvoorstel is immers een uitzondering die slechts in welbepaalde gevallen kan worden toegepast en als er een aantal strikte procedureregels worden nageleefd. Bij het merendeel van de controles zou de fiscus dus nog geen inlichtingen kunnen vragen aan de bank. Hoewel er al jaren gefluisterd wordt dat er ook in België een vermogensbelasting zit aan te komen, is het nog lang niet zo ver en ziet het er ook niet naar uit dat dit wetsvoorstel daar veel aan zal wijzigen.

Zo dreigt de stap-voor-stapaanpak een maat voor niets te worden. Om de grote fortuinen te kennen zullen we de allerrijksten toch even helemaal in hun blootje moeten zetten. Figuurlijk alvast, bespaar ons het andere. Die full monty verdedigde ook het Financieel Actie Netwerk, waar ook ABVV en ACV in vertegenwoordigd zijn: “Het FAN gaat niet akkoord met de ‘versoepeling’ van het bankgeheim, maar eist dat het volledig verdwijnt. Dat heeft enkel maar voordelen. Zo kan de fiscus eindelijk werk maken van een rechtvaardige taxatie.” (NN & JH)


¹ Op een symposium van investeringsbank Puilaetco Dewaay.