Proces Eternit :: “De beschuldigden riskeren 15 jaar cel”

Samen met zijn Europese confraters verdedigt de Belgische advocaat Jan Fermon de slachtoffers op het proces tegen de topmannen van Eternit in Turijn. We spraken met hem.

Hele generaties arbeiders hebben zonder enige bescherming gewerkt in de fabrieken van Eternit, zonder dat ze wisten aan welke gevaren hun directie hen blootstelde. (Foto Michel Verniers)

Als lid van het Progress Lawyers Network, een groepering van progressieve advocaten, pleitte Jan Fermon ook al in de affaire-Dutroux en het proces tegen de dertien van Clabecq.

Hoe komt u in Turijn terecht, in Italië, om te pleiten?

Jan Fermon. Sinds 1905 heeft Eternit alle mogelijke juridische en wetenschappelijke elementen verzameld om zich op een dag te verdedigen. Om doeltreffend tegen hen te kunnen pleiten, moet je een enorme documentatie hebben. Toen ik werkte op het proces dat in België zal plaatsvinden, nam ik contact op met de advocaten die in het buitenland met dergelijke zaken bezig waren. We stelden toen vast dat we tegenover een multinational als Eternit een internationaal netwerk moesten vormen van advocaten die elkaar helpen, vooral door het uitwisselen van informatie met een sociaal doel. Een advocaat van dat netwet werd voor het proces in Turijn gevraagd en heeft ons gevraagd hem bij te staan bij de verdediging van de slachtoffers. En daar zijn we graag op ingegaan.

Tegenover een multinational als Eternit moesten we een internationaal netwerk van advocaten vormen

Welke straffen riskeren de beschuldigden?

Jan Fermon. Ze worden ervan beschuldigd bewust een catastrofe veroorzaakt te hebben. In het Italiaanse strafrecht is dat een zeer zwaar vergrijp. Ze kunnen daarvoor gevangenisstraffen krijgen tot 15 jaar.

Hebt u vertrouwen in de afloop van het proces?

Jan Fermon. De uitspraak hangt natuurlijk af van de rechter. Het is altijd heel gewaagd te voorspellen wat hij zal denken. Maar zeker is dat we een stevig dossier hebben. Het parket van Turijn heeft het onderzoek zeer ernstig gevoerd. De centrale vraag is: wisten deze mensen dat het product gevaarlijk is en hebben ze daar ook naar gehandeld?

Wanneer valt het verdict?

Jan Fermon. Ik denk dat het parket vastbesloten is het proces relatief snel te voeren. We hopen over één of anderhalf jaar een beslissing te hebben. Het enige mogelijke probleem is dat Berlusconi hervormingen heeft voorgesteld om de processen waarin hij beschuldigd wordt, te laten annuleren. Als die maatregelen erdoor komen – het verzet in Italië wordt sterker en sterker – dan zouden die ook dit proces kunnen beïnvloeden en Eternit opnieuw straffeloosheid kunnen bezorgen.

De leiding van de asbestindustrie was perfect op de hoogte van het extreem gevaarlijke karakter van het product

Voelt u zich gesteund in die strijd?

Jan Fermon. Ja, de bevolking is gesensibiliseerd. Om te beginnen zijn er slachtofferverenigingen opgericht van arbeiders en niet-arbeiders. Ten tweede staan de Italiaanse vakbonden achter ons en dat is belangrijk, want al te vaak heeft de asbestindustrie de werkgelegenheid als chantagemiddel gebruikt. Als je kritiek hebt op de asbestproductie, dan breng je banen in gevaar. Voor die chantage zijn de arbeiders lang gezwicht. En ten derde krijgen we steun van de plaatselijke gemeenschappen. De gemeenten, de provincie, de regio stellen zich burgerlijke partij, vooral omdat Eternit productieafval heeft uitgedeeld aan de plaatselijke gemeenten en inwoners om plattelandswegen, openbare plaatsen enz. aan te leggen. Dat hebben ze massaal gebruikt, in de overtuiging dat het puin was en geen gif. Toen de risico’s bekend werden, moest alles asbestvrij worden gemaakt en dat heeft hen heel wat gekost. Het is vooral aan al die steun te danken dat het proces er komt.

Eerste proces in België

Over enkele maanden gaat het eerste asbestproces in België van start. Het is een burgerlijk proces dat de familie Jonckheere heeft aangespannen tegen Eternit. Ze wordt verdedigd door advocaat Jan Fermon. In 2000 start mevrouw Van Noorbeeck, weduwe van de heer Jonckheere, een arbeider van Eternit, de procedure. Ook zij is besmet, ook al heeft ze nooit met asbest gewerkt. Kort daarna overlijdt ze. En in 2003 en 2009 bezwijken twee van haar vijf zonen aan de ziekte. De overblijvende kinderen zetten de strijd die hun moeder is begonnen, voort en proberen te bewijzen dat de multinational verantwoordelijk is voor de slachting in hun familie. De familie Jonckheere ligt ook aan de basis van de oprichting van ABEVA (Asbest in België: Vereniging van Asbestslachtoffers), die probeert gerechtigheid en schadeloosstelling te bekomen voor alle slachtoffers. Een eerste juridische overwinning zou de Belgische slachtoffers aanmoedigen om samen een klacht in te dienen, zodat een gelijkaardig proces komt als in Turijn.