COP31: België heeft geen plan om af te stappen van fossiele brandstoffen, maar nodigt de fossiele lobby uit
Van 9 tot 20 november vindt in Antalya, Turkije, de COP31 plaats, de wereldwijde klimaatconferentie van de Verenigde Naties. Terwijl de landen in het Zuiden middelen vragen om het hoofd te bieden aan een klimaatcrisis die zij niet hebben veroorzaakt, blijven de rijke landen voorrang geven aan bewapening en de belangen van multinationals. Tegenover deze blokkering laten de protesten van de bevolking in het noorden en het zuiden zien dat verandering afdwingen mogelijk is.
Le 11 octobre dernier, 60 000 personnes ont défilé dans les rues de Bruxelles à l'appel de la Coalition Climat.
Deze zomer is opnieuw gebleken dat de gevolgen van de klimaatverandering toenemen en in de eerste plaats de werkende mensen en hun gezinnen treffen. In België heeft de brand in de Hoge Venen bijna 3.000 hectare verwoest, terwijl de hittegolven meer dan 3.000 extra doden hebben geëist. Ook elders in de wereld komen droogtes, aardverschuivingen en bosbranden steeds vaker voor.
Het laatste VN-klimaatrapport, dat in oktober verscheen, wijst ons op de omvang van de uitdaging: als het huidige beleid wordt voortgezet, zou de opwarming tegen het einde van de eeuw 2,8 °C bedragen. Zelfs als alle landen hun engagementen nakomen, zou de opwarming nog steeds 2,6 °C bedragen. Om de opwarming te beperken tot 1,5 °C – de doelstelling die in 2015 tijdens de COP21 is vastgesteld om onvoorspelbare gevolgen voor het klimaat te voorkomen – zouden de wereldwijde uitstootcijfers tegen 2035 met 45% moeten worden teruggedrongen. Daar zijn we nog ver van verwijderd.
Deze vaststelling is geen oproep tot berusting. Er zijn oplossingen. In 2025 werd wereldwijd een recordhoeveelheid nieuwe capaciteit op het gebied van hernieuwbare energie geïnstalleerd. Sinds het Akkoord van Parijs heeft de ontwikkeling van zonne- en windenergie zelfs de meest optimistische verwachtingen overtroffen, vooral dankzij Chinese investeringen. Wat ontbreekt, zijn niet de technologieën, maar de politieke wil, de nodige overheidsinvesteringen en de ambitie om ons los te maken van degenen die geen enkel belang hebben bij deze transitie: de grote fossiele energiebedrijven, zoals TotalEnergies, Shell en Chevron.
Geld voor oorlog, niet voor het klimaat
De financiering van de klimaattransitie in het Zuiden wordt een van de centrale uitdagingen van de COP31. De landen die het minst verantwoordelijk zijn voor de opwarming van de aarde, ondervinden er toch de ernstigste gevolgen van. Ze hebben middelen nodig om hun bevolking te beschermen en schone energie te ontwikkelen, zonder zich in de schulden te moeten steken.
Tijdens de COP30 hebben de rijke landen toegezegd de financiering voor klimaataanpassing tegen 2035 te verdrievoudigen. Canada, het Verenigd Koninkrijk en andere landen hebben hun plannen al bekendgemaakt. België heeft zijn bijdrage nog steeds niet vastgesteld. Erger nog: de internationale klimaatfinanciering is tussen 2024 en 2025 met meer dan 20% gedaald, van 285 naar 225 miljoen euro.
“Hoe denkt België op de COP blijk te geven van internationale solidariteit, terwijl het bezuinigt op de budgetten die bedoeld zijn om landen in het Zuiden te helpen?” Op deze vraag van ons parlementslid Roberto D'Amico aan de federale minister van Klimaat, Jean-Luc Crucke¹, antwoordde de minister als volgt: “Bij onze financiële toezeggingen moeten we rekening houden met de begrotingsrealiteit.” N-VA-parlementslid Katrijn Van Riet was duidelijker: “Onze fractie is categoriek tegen elke nieuwe financiële verbintenis.”
Geen middelen, geen alternatief: dat is het antwoord van de regering-De Wever-Rousseau zodra er sprake is van de financiering van openbare diensten, pensioenen, sociale zekerheid of klimaatbeleid. Toch is diezelfde regering van plan om nog eens zo’n 34 miljard euro aan militarisering te besteden. Er is geld voor gevechtsvliegtuigen en wapens, maar voor niets anders. Precies deze logica van twee maten twee gewichten wordt al meer dan 19 maanden door de sociale beweging aan de kaak gesteld.
België heeft geen plan om van fossiele brandstoffen af te stappen
Afstappen van fossiele brandstoffen vormt het andere grote gevecht. Sinds de COP30 in Brazilië werken de deelnemende landen aan een wereldwijd stappenplan om af te stappen van steenkool, olie en gas. Verschillende Europese landen, waaronder Frankrijk, Duitsland en Nederland, hebben hun plan al bekendgemaakt. België daarentegen heeft nog steeds niets te bieden.
Onze afhankelijkheid van fossiele brandstoffen maakt ons kwetsbaar voor de prijzen en de beslissingen van de producenten ervan. De oorlog die Trump en Netanyahu tegen Iran voeren, is daarvan weer een voorbeeld. Terwijl automobilisten steeds meer voor brandstof moeten betalen en de gas- en elektriciteitsrekeningen de pan uit rijzen, profiteren de grote olie- en gasbedrijven van de prijsstijgingen om miljarden te verdienen.
De Europese Commissie vat de kosten van deze afhankelijkheid als volgt samen: “Sinds de sluiting van de Straat van Hormuz hebben de geïmporteerde fossiele brandstoffen Europa 127 miljard euro extra gekost, zonder dat dit ook maar één extra energiemolecuul heeft opgeleverd.”² Ondertussen hebben ExxonMobil, Chevron, Shell, TotalEnergies, BP en Equinor in het derde kwartaal van 2026 meer dan 62 miljard dollar winst geboekt, meer dan dubbel zoveel als in dezelfde periode in 2025.³
De oplossingen zijn gekend: investeren in hernieuwbare energie, elektriciteitsnetwerken, openbaar vervoer, woningrenovatie en de transformatie van onze industrie. Maar de werknemers mogen niet nogmaals de rekening betalen voor deze transitie. De middelen moeten worden gevonden daar waar de winsten zich concentreren: door de overwinsten van de olie- en gasgiganten te belasten, zoals de vakbonden, milieuorganisaties en zelfs de secretaris-generaal van de VN eisen.
Lobbyisten uit de fossiele brandstofsector spelen een centrale rol in de onderhandelingen
In deze context zetten de giganten uit de fossielebrandstoffensector al hun lobbymiddelen in om hun belangen in de klimaatonderhandelingen te verdedigen. Een onderzoek van de ngo-coalitie Fossil Free Politics⁴ onthult dat de lidstaten van de Europese Unie tussen COP28 en COP30 meer dan 330 vertegenwoordigers van de fossiele brandstofindustrie in hun officiële delegaties hebben opgenomen.
België behoort tot de landen die de meeste vertegenwoordigers hebben uitgenodigd: 47 vertegenwoordigers in drie jaar tijd, waarmee het op de derde plaats staat, achter Italië en Frankrijk. Gemiddeld was één op de acht leden van de Belgische delegatie een lobbyist uit de fossiele brandstofsector. Tot de vertegenwoordigde bedrijven behoren onder meer de multinational Engie en gasvervoerder Fluxys.
De leden van de regeringsdelegaties beschikken over pasjes waarmee ze toegang krijgen tot de ruimtes die zijn voorbehouden aan de staten en de onderhandelaars. Vertegenwoordigers van bedrijven die er belang bij hebben de winning van gas en olie voort te zetten, kunnen zo een centrale rol spelen in de discussies over de uitstap uit fossiele brandstoffen. “Hun commerciële belangen botsen openlijk met de behoeften van de Europese landen. Elke staat die overweegt lobbyisten mee te nemen, moet vandaag eens goed in de spiegel kijken", zegt Nathan Stewart, coördinator bij Fossil Free Politics.
Het aantal lobbyisten uit de fossiele brandstofsector dat door Europese regeringen werd uitgenodigd, is weliswaar gedaald: 132 tijdens COP28, 116 tijdens COP29 en 84 tijdens COP30. De mobilisatie heeft geholpen om druk uit te oefenen. Het doel moet duidelijk zijn: de klimaatonderhandelingen moeten worden beschermd tegen de belangen van degenen die van de crisis profiteren en de transitie trachten te vertragen.
Mobilisatie kan het tij keren
Gezien het gebrek aan actie van de regeringen komt de bevolking in actie. Op 11 oktober jongstleden hebben 60.000 mensen op initiatief van de Klimaatcoalitie in de straten van Brussel betoogd. Jongeren, gezinnen, vakbonden, boeren, artsen, verenigingen en milieuorganisaties hebben erop gewezen dat de strijd tegen klimaatverandering ook over koopkracht, gezondheid, arbeidsomstandigheden en internationale solidariteit gaat. Deze betoging gaf een duidelijke boodschap: we weigeren steeds dodelijkere zomers te ondergaan terwijl regeringen bezuinigen op de openbare diensten, miljarden uitgeven aan bewapening en de oliegiganten recordwinsten laten binnenhalen.
Zolang winst het richtsnoer van onze economie en onze samenleving blijft, zullen de belangen van multinationals zwaarder wegen dan gezondheid, het klimaat en de behoeften van de meerderheid. Je hoeft alleen maar te luisteren naar Patrick Pouyanné, de topman van TotalEnergies, die regelmatig te gast is bij de Franse delegatie op de COP. Toen hem werd gevraagd naar de huidige oorlogen, verklaarde hij: “Ik heb liever een wereld in rep en roer dan een vredige wereld. Er zijn meer mogelijkheden.”⁵ Wat voor miljoenen mensen een bron van instabiliteit en moeilijkheden is, betekent voor enkelen een extra kans om zaken te doen.
Maar niets staat al vast. In Brazilië heeft de volksmobilisatie de terugkeer aan de macht van extreemrechts, dat dreigde de vernietiging van het Amazonewoud te versnellen, tegengehouden. Ook in de Verenigde Staten, de grootste veroorzaker van klimaatverandering ter wereld, verschuiven de verhoudingen; het land zal niet aanwezig zijn op de COP. De bevolking heeft zojuist een teken gegeven dat ze Trump, de topmensen om hem heen en hun wereld afwijst. In Europa komt de jeugd in actie tegen oorlogsplannen, en blokkeren arbeiders de havens van waaruit wapens worden verscheept. In België brengt de mobilisatie van werknemers en hun vakbonden, jongeren, klimaat- en vredesactivisten de regering steeds dichter bij een breuk.
De COP31 zal op zichzelf de klimaatcrisis niet oplossen. Maar het zal voor de verenigingen, vakbonden en burgerorganisaties in Antalya een belangrijk moment zijn om te mobiliseren en mensen bewust te maken. Het zal voor de landen in het Zuiden ook een gelegenheid zijn om de rijke landen, waaronder België, te confronteren met de tegenstrijdigheden tussen hun woorden en hun daden.
Het gaat hier om veel meer dan alleen de onderhandelingen tijdens de COP. Elke betoging, elke staking en elke collectieve overwinning draagt bij aan het opbouwen van een krachtsverhouding waarmee een andere koers kan worden afgedwongen: de productie en de investeringen afstemmen op de behoeften van de mens en de grenzen van de planeet, en niet op de winsten van een minderheid. Het kapitalisme vernietigt onze planeet en brengt onze toekomst in gevaar. Om van fossiele brandstoffen af te komen en de klimaatcrisis het hoofd te bieden, moeten de spelregels worden veranderd. En die verandering kunnen we samen tot stand brengen en doorvoeren.
We houden je op de hoogte van wat er in Antalya wordt besproken en beslist.
1 https://www.lachambre.be/doc/CCRI/html/56/ic484x.html
2 https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/speech_26_2319
3 Berekening op basis van hun gepubliceerde financiële resultaten
5 https://www.ft.com/content/ae67bb6f-f227-4679-949f-2e79e2dc33e2?syn-25a6b1a6=1
