De PVDA kiest voor gezonde werknemers: 4 oplossingen voor de re-integratie van langdurig zieke werknemers

Nu legt de regering hervormingen op die de situatie van werknemers alleen maar onzekerder maken en hun gezondheid in gevaar brengen. Dit beleid zal het aantal zieke werknemers alleen maar doen toenemen in plaats van afnemen. Wij staan aan de kant van de werkende klasse. Daarom stellen we vier oplossingen voor om het aantal werknemers dat ziek wordt door hun werk terug te dringen, en stellen we concrete maatregelen voor om ervoor te zorgen dat langdurig zieken echt worden gere-integreerd in de arbeidsmarkt.

1. 64% van de zieke werknemers is ouder dan 50: geef hun het recht op een waardig einde van hun loopbaan

Een van de belangrijkste oorzaken van de toename van langdurige ziekte is de geleidelijke afbraak van onze pensioenrechten. De huidige hervormingen van de regering zullen de situatie alleen maar verergeren: vanaf nu moet iedereen werken tot 67 jaar. Degenen die dit tempo niet kunnen bijbenen, lopen het risico dat hun pensioen met 25% wordt gekort als gevolg van de pensioenmalus. Voor oudere werknemers zijn er steeds minder alternatieven: het brugpensioen is afgeschaft en aanspraak op eindeloopbaanregelingen is sterk beperkt. Het gevolg is dat de groep die het meest wordt getroffen door langdurige ziekte de 55-plussers zijn - en dit is geen toeval.

Onze oplossing is om het recht op pensioen vanaf 65 jaar voor iedereen te herstellen, zoals al het geval is in Canada. Maar 65 is voor sommige beroepen nog steeds te laat. We stellen voor om het vervroegd pensioen vanaf 60 jaar na 40 dienstjaren te herstellen. Degenen die 35 jaar in een zwaar beroep hebben gewerkt, moeten de mogelijkheid krijgen om eerder met pensioen te gaan. We zijn niet gelijk voor de dood. Werknemers in zware beroepen leven gemiddeld 6 tot 9 jaar korter. Daarom moeten ze eerder met pensioen kunnen gaan. Tot slot willen we eindeloopbaanregelingen invoeren voor alle werknemers van 55 jaar en ouder, zodat werk voor oudere werknemers houdbaar blijft.

2. Werk is goed voor de gezondheid zolang men de grenzen van het menselijk lichaam respecteert 

De beste preventie is haalbaar, gezond werk dat de grenzen van ons lichaam en onze geestelijke gezondheid respecteert. De afgelopen jaren zien we een zorgwekkende trend in de arbeidsomstandigheden: de uitbreiding van flexi-jobs naar verschillende sectoren, een intensivering van het werk en de inburgering van het begrip ‘polyvalentie’. Dit betekent dat elke werknemer taken moet kunnen vervullen waar vroeger meerdere werknemers voor nodig waren.

Laten we een ander voorbeeld nemen, dat van Sanne, een zorgkundige in een rusthuis. Vroeger zorgde ze voor tien bewoners. Ze kon hun kwaliteitsvolle zorg bieden, de tijd nemen om naar hen te luisteren en hen gerust te stellen. Ze had zelfs pauzes om even op adem te komen, haar batterijen weer op te laden en ging naar huis met het gevoel dat ze goed werk had geleverd. Vandaag heeft ze 30 patiënten onder haar hoede. Haar tijd wordt bijgehouden alsof ze in het leger zit: een paar minuten per bewoner, nauwelijks genoeg voor een glimlach of een handdruk. Ze heeft geen tijd meer om fatsoenlijk te eten en zelfs haar toiletpauzes worden tot op de seconde berekend.

Haalbaar werk is in de eerste plaats stabiel werk, een job waarin je genoeg tijd hebt, die betekenis heeft en een gevoel van voldoening geeft. Een job waarbij je vooruit kunt plannen, waarbij je tijd hebt voor je gezin en vakantie kunt nemen. De toename van onzekere contracten zorgt alleen maar voor meer onzekerheid en stress, waardoor meer ziekten zoals angststoornissen en depressies ontstaan.

Werkgevers moeten ervoor zorgen dat het werk haalbaar is. Ze moeten hun werknemers gezonde en aanvaardbare arbeidsomstandigheden garanderen en worden bestraft als ze dit niet doen. Maar wanneer politici België vergelijken met de buurlanden, vergeten ze één verpletterend detail: ons land kent de laagste uitkeringen, de kortste periode van gewaarborgd loon en de minst beperkende verplichtingen voor werkgevers op het gebied van preventie en re-integratie, waardoor ze zich maar al te vaak aan hun verantwoordelijkheden kunnen onttrekken.

Als we een explosie van het aantal zieke werknemers willen voorkomen, moeten we dringend investeren in preventie, met name via de CPBW's, de organen waar werkgevers en vakbonden samenkomen en concrete strategieën kunnen ontwikkelen om de gezondheid op het werk te beschermen. Het zijn tenslotte de werknemers die hun werk het beste kennen en weten hoe te voorkomen dat mensen ziek worden als gevolg van het werk.

3. Re-integratie van zieke werknemers met aangepast werk

Werkgevers hebben een nieuwe manier gevonden om hun verplichtingen te ontlopen: systematisch weigeren om werknemers die na ziekte weer aan het werk gaan passend werk aan te bieden. Met de huidige hervorming zullen ze werknemers kunnen ontslaan op grond van ‘medische overmacht’ na slechts zes maanden afwezigheid, zonder schadevergoeding. Een maatregel die niet alleen oneerlijk is, maar ook contraproductief: in plaats van re-integratie aan te moedigen, duwt het zieke werknemers richting bestaansonzekerheid.

Laten we Peter als voorbeeld nemen. Na een carrière bij Volvo dwong een hernia hem tot een lang ziekteverlof. Maar Peter wil zijn job terug. Zijn dokter is onvermurwbaar: hij kan weer aan de slag mits het werk aangepast is, d.w.z. minder fysiek of met minder werkuren. De reactie van zijn werkgever? "Het is alles of niets. Of je keert terug naar je oude job aan 100%, of je komt niet terug." Resultaat? Peter werd ontslagen vanwege medische overmacht, zonder compensatie. Hij wordt de arbeidsmarkt uitgegooid als een versleten vaatdoek.

Hetzelfde patroon herhaalt zich in andere sectoren. Stefan, een fabrieksarbeider, vertelt: "Vroeger hadden we lichter werk in de kantine van de fabriek, wat betekende dat sommige collega's tijdelijk konden worden herplaatst als ze rugpijn of andere problemen hadden." Bij de NMBS waren er ook meer administratieve posten, maar door de informatisering en het streven naar steeds grotere besparingen zijn deze posten verdwenen.

Deze gevallen staan niet op zichzelf en worden bevestigd door de cijfers: meer dan 8 van de 10 langdurig zieken worden simpelweg ontslagen om medische overmacht, in plaats van geholpen te worden bij een geleidelijke re-integratie. Maar de wet is duidelijk: een werkgever is verplicht passend werk aan te bieden als de bedrijfsarts daarom vraagt².

Om deze vicieuze cirkel te doorbreken, hebben we krachtige maatregelen nodig: 1) Zorgen dat werkgevers hun verplichtingen nakomen: als ze weigeren om het werk aan te passen, moeten ze worden gestraft. 2) Ontslag wegens medische overmacht afschaffen: een zieke werknemer ontslaan zonder een passende oplossing aan te bieden mag niet langer een optie zijn.

4. Een loongarantie van twee maanden om werkgevers verantwoordelijkheid te laten dragen

Zoals hierboven vermeld, houdt België een triest record: de kortste periode van gewaarborgd loon in Europa. Ondertussen laten onze buurlanden - Duitsland, Frankrijk, Nederland - zien dat langere bescherming niet alleen een vangnet is voor werknemers, maar ook een krachtige hefboom om werkgevers te betrekken bij preventie en re-integratie. In Nederland bijvoorbeeld betaalt een werkgever het loon van een zieke werknemer twee volle jaren door. En bij ons? Slechts vier weken voor bedienden, veertien dagen voor arbeiders - een bespottelijk tijdsbestek, een aanfluiting gezien de realiteit van langdurige ziekte.

En daar laat Nederland het niet bij. Nalatigheid heeft een prijs: als een werkgever niet de nodige inspanningen levert om zijn werknemer te re-integreren, wordt de periode van gewaarborgd loon automatisch verlengd. De logica is eenvoudig, maar revolutionair: hoe meer we beschermen, hoe meer we werkgevers verantwoordelijk houden. Uiteraard is geen enkel systeem perfect. Daarom stellen we voor om een loongarantie van 100% in te voeren voor alle zieke werknemers gedurende twee maanden. En voor degenen van wie de werkgever zijn preventie- of re-integratieverplichtingen niet nakomt, wordt de periode van gewaarborgd loon verlengd. Want een systeem dat beschermt moet ook een systeem zijn dat dwingt tot actie.

Als we mensen echt weer aan het werk willen krijgen, moeten we beginnen met respect te tonen voor degenen die het land draaiende houden. 

Om al deze maatregelen in de praktijk te laten werken, moeten we de rol van de vakbonden versterken. Zij weten als geen ander hoe ze werknemers moeten beschermen tegen ziekte, hoe ze hun re-integratie moeten vergemakkelijken ... Om dit te bereiken, moeten ze meer inspraak krijgen in al deze maatregelen binnen het CPBW. Op dit moment kunnen hun voorstellen maar al te gemakkelijk worden genegeerd door de bazen en directie.

Maar waar strijd is, is hoop. In een groot ziekenhuis legde een vakbondsafgevaardigde ons uit dat werknemers met ziekteverlof in theorie kunnen solliciteren naar een minder zware post om te re-integreren. Maar in werkelijkheid was dit bijna onmogelijk, vooral voor oudere werknemers. Geconfronteerd met deze patstelling mobiliseerden de vakbonden zich en zorgden zij ervoor dat er geschikte posten werden gecreëerd.

De huidige regering probeert de crisis van zieke werknemers niet op te lossen. Het enige wat ze doet is in hun uitkeringen snijden om geld te besparen. Maar het echte probleem is de explosieve toename van het aantal werkgerelateerde ziekten, een crisis die de regering weigert onder ogen te zien.

Met de PVDA stellen we concrete oplossingen voor om deze spiraal te doorbreken:

1. Recht op pensioen en rust: na jaren werken verdient iedereen het om waardig oud te worden, zonder in onzekerheid te worden gestort.
2. Werk dat zowel haalbaar als zinvol is: omstandigheden die de gezondheid behoeden, niet vernietigen.
3. Een ambitieus re-integratiebeleid: eerst en vooral door werkgevers verantwoordelijk te houden, zodat ze eindelijk werk maken van het beschermen van werknemers.

Gezondheid is geen sluitpost voor de begroting, gezondheid is een recht.

1https://www.lesoir.be/705633/article/2025-10-17/vrai-ou-faux-un-quart-des-personnes-reconnues-en-invalidite-jusqua-la-pension

2https://werk.belgie.be/nl/themas/welzijn-op-het-werk/het-gezondheidstoezicht-op-de-werknemers/re-integratie-van