We brengen de PVDA dichter bij jou en jou dichter bij de PVDA.!

Download onze app

De Wever, redder of ondermijner van onze industrie?

De industriële crisis wordt heviger. Dat heeft gevolgen, zeker voor de automobiel-, de chemische en de staalindustrie. Premier Bart De Wever doet zich voor als redder van de industrie. Op 27 oktober hield hij een toespraak voor toplui uit de chemiesector, die samen waren gekomen in hun federatie Essenscia. Maar wat stelt hij concreet voor? We hebben zijn toespraak en zijn voorstellen grondig geanalyseerd.

vrijdag 20 november 2026

Benjamin Pestieau

door Benjamin Pestieau, adjunct-algemeen secretaris van de PVDA 

Een crisis in stroomversnelling

Op 10 november vroeg chemiebedrijf Vynova in Tessenderlo het faillissement aan. Meer dan 600 banen staan op de tocht. Vynova is geen op zichzelf staande fabriek. Het bedrijf produceert vinylchloride voor PVC, natronloog en kaliumhydroxide. Halffabrikaten waarvan andere fabrieken afhankelijk zijn, tot in Nederland en Frankrijk toe. In Antwerpen schrapt Covestro 309 banen, waarvan ongeveer 260 ontslagen.

De Wever beschrijft de crisis in de sector aan de hand van documenten van de werkgeversorganisaties: “Europa verloor op 4 jaar tijd 37 miljoen ton chemiecapaciteit. Een inkrimping van 9% en het is nog niet voorbij. 20.000 directe jobs zijn verdwenen en dat laat zich ook bij ons heel sterk voelen. De voorbije vijf jaar daalde de productie met 15%.”

Laten we eens kijken naar de oplossingen die hij voorstelt.

Vijf voorstellen van De Wever die de industrie niet zullen redden

Tijdens zijn toespraak bij Essenscia formuleerde De Wever vijf voorstellen.

1. Is kernenergie de oplossing voor onze industrie?

De Wever zegt: “De prijs kunnen we enkel structureel drukken door een hoger aanbod in energie te voorzien. Daarom is het terugdraaien van de desastreuze kernuitstap een cruciale beslissing.”

Meer produceren – het aanbod vergroten – om minder te betalen en minder afhankelijk te worden van het buitenland. Op papier klinkt dat logisch. In de praktijk lost dat niets op. Waarom?

Geen garantie op goedkope elektriciteit. Op de Europese markt wordt de prijs van electriciteit vaak nog bepaald door de gasprijs. De kernenergieproductie verhogen is dus op zich geen garantie voor goedkope elektriciteit voor de industrie. 

Met welke maatregelen is De Wever van plan deze prijsdaling te realiseren? Wat betreft de overeenkomst waarover momenteel met Engie wordt onderhandeld, belooft De Wever “een goede deal”. Niemand weet hoeveel dit de belastingbetaler gaat kosten.

Niets over gas als grondstof. In de hedendaagse chemie wordt gas niet alleen gebruikt om energie op te wekken. Het wordt ook gebruikt voor de productie van waterstof, ammoniak of methanol. Geen enkele kerncentrale zal die prijs doen dalen.

Te laat, te duur. Volgens het onderzoek dat Tractebel, een dochteronderneming van Engie, in opdracht van hoogspanningsnetbeheerder Elia uitvoerde, zou een eerste grote centrale in het beste geval in 2039 in bedrijf kunnen gaan, als aan alle voorwaarden is voldaan. Op basis van de ervaringen in de sector is 2042 een meer realistische datum.

En er is nog een voorwaarde: dat het programma vóór eind 2026 van start gaat. Er moet rekening worden gehouden met een periode van 15 tot 17 jaar tussen de lancering en de indienststelling.

Nieuwe kerncentrales dreigen ook erg duur te worden, maar in de openbare versie van het onderzoek worden geen cijfers genoemd over de bouwkosten.

En we blijven verder afhankelijk van geïmporteerd uranium.

En hoe zit het met kleinere kernreactoren? Er is er momenteel geen enkele in Europa in gebruik. Op het continent beheerst men deze technologie nog niet. De enige die al actief zijn, staan in Rusland of China.

Geen woord over hernieuwbare energie. Nog opvallender: in zijn toespraak gaat De Wever volledig voorbij aan hernieuwbare energiebronnen. Toch kan de ontwikkeling daarvan veel sneller verlopen dan die van kernenergie. Bovendien wekken ze goedkope elektriciteit op.

China heeft hernieuwbare energiebronnen tot de motor achter de uitbreiding van zijn elektriciteitsnet gemaakt. In 2025 produceerden de wind- en zonne-energiecentrales bijna vijf keer zoveel elektriciteit als de kerncentrales.

Een paradox: de nieuwe vestiging van BASF in China draait voor 100% op hernieuwbare elektriciteit. Waarom zouden we niet dezelfde ambitie koesteren om hernieuwbare energie te ontwikkelen, in België en Europa?

2. Europa beschermen tegen Chinese dumping

De Wever zegt: “Volgens de OESO kregen Chinese bedrijven de voorbije 20 jaar drie tot acht keer meer subsidies dan hun westerse concurrenten.” Diezelfde dag voegde hij er in een interview met Het Nieuwsblad aan toe: “China slaat nu met een hamer de Antwerpse chemie plat.”

Maar De Wever gaat één eenvoudige vraag uit de weg: Waarom investeren Europese multinationals zelf massaal in China, de Verenigde Staten of de Golfstaten in plaats van hier?

BASF heeft in maart 2026 in Zhanjiang, China, een fabriek ter waarde van 8,7 miljard euro in gebruik genomen. Het is haar derde grootste vestiging wereldwijd, net na Ludwigshafen en Antwerpen.

Covestro werd eind 2025 overgenomen door XRG, een dochteronderneming van ADNOC, het staatsoliebedrijf van Abu Dhabi. De groep herstructureert zijn site in Antwerpen, maar bereidt tegelijkertijd een nieuwe MDI-fabriek voor in Shanghai, met een capaciteit van 660.000 ton per jaar.

De premier gaat nog een vraag uit de weg: waarom die obsessie met China? De Wever spreekt zich niet uit tegen het staatsbedrijf uit de Verenigde Arabische Emiraten dat 260 werknemers bij Covestro Antwerpen ontslaat. Hij zegt niets over het plan van Covestro om productie-eenheden in de Verenigde Arabische Emiraten te ontwikkelen. Hij zegt niets over Duitsland, waar Covestro zijn werknemers nochtans garandeert dat er tot 2032 geen economisch gemotiveerde ontslagen zullen vallen. Hij zegt niets over de Verenigde Staten, die Europese bedrijven aantrekken door gas tegen bodemprijzen aan te bieden.

De de-industrialisatie komt niet in de eerste plaats door China. Die beslissing wordt genomen in de raden van bestuur van onze eigen multinationals.

3. De chemische basisindustrie in Europa behouden

De Wever zegt: “Europa moet haar chemische industrie beschermen door te specialiseren, zeer zeker, maar ook door een brede basischemie hier in Europa te behouden. Een sterke basischemie is de sokkel waarop onze gespecialiseerde chemie berust.”

Daarin heeft hij gelijk. Zonder basischemie dreigen hele industriële ketens te verdwijnen.

Maar twee weken na deze toespraak vraagt Vynova het faillissement aan. Vynova, dat is basischemie. Wat heeft de regering gedaan? Welke investeringen, welke technologieën, welke garanties voor de werkgelegenheid? Geen antwoord.

4. Onze pensioenen en ons spaargeld om de industrie te financieren

De premier vertelt in Het Nieuwsblad: “[Er] komt er op korte termijn een kapitaalunie, waardoor Europa gezamenlijk geld kan ophalen voor bedrijfsinvesteringen.”

Het gaat om de Europese strategie voor een “spaar- en investeringsunie”, die op 19 maart 2025 door de Commissie is aangenomen.

Het uitgangspunt: de Europese huishoudens hebben ongeveer 10.000 miljard euro op hun bankrekeningen staan. Het doel: dit spaargeld naar de financiële markten leiden.

In november 2025 heeft de Commissie daar een pensioenluik aan toegevoegd. Zij beveelt de lidstaten aan om werknemers automatisch aan te sluiten bij aanvullende pensioenregelingen. Met andere woorden: een steeds groter deel van onze pensioenen beleggen op de beurs.

Maar waarom zou dit kapitaal in Europa worden geïnvesteerd in plaats van daar waar de rendementen het hoogst zijn? BASF laat zien waar het geld naartoe gaat als je het zijn gang laat gaan: naar Zhanjiang. En waarom zouden we de pensioenen van de werknemers nog meer blootstellen aan de risico’s van de financiële markten?

5. De CO₂-prijs beteugelen

In datzelfde interview kondigt De Wever aan dat Europa van plan is “de stijging van die kosten af [te] remmen” in het Europese emissiehandelssysteem (ETS). Hij voegt eraan toe: “Dat is ook logisch, want vandaag is fossiele energie heel duur. Dat is al een duidelijke reden om er minder van te verbruiken. Dan moeten daar niet nog eens te veel extra kosten worden opgelegd.”

Zijn redenering: aangezien fossiele brandstoffen al duur zijn, heeft het geen zin om de lasten voor bedrijven nog verder te verhogen.

Maar de maatregel vermindert noch de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen, noch de kosten van nieuwe koolstofvrije technologieën. Door het economische voordeel van minder vervuilende processen te verminderen, dreigt dit zelfs bepaalde investeringen in de koolstofarme transitie af te remmen.

Vier olifanten in de kamer waar Bart De Wever niet over spreekt

In zijn toespraak bij Essenscia hoorden we voorstellen en mooie uitspraken… Maar er waren vooral vier olifanten in de kamer, vier zaken waar hij niet over sprak.

1. De miljarden die aan de aandeelhouders worden uitgekeerd

De Wever sluit zijn toespraak af met een liefdesverklaring aan de sector: “Ik weet wat u doet voor dit land. U zorgt voor de welvaart. U zorgt voor onze toekomst. […] En op mij mag u daarvoor altijd rekenen.”

De voorzitter van Essenscia, Jan Remeysen, hoofd van BASF, begint ongeduldig te worden. Hij zegt dat hij het gevoel heeft dat hij al uren in het restaurant zit te wachten tot het eten op tafel komt. Toch werd op 1 november al een eerste maatregel doorgevoerd: 111 miljoen euro aan kortingen op de elektriciteitstransporttarieven voor een vijftigtal grote bedrijven, met ingang van eind 2027. Maar zonder bindende garantie op het behoud van banen of nieuwe industriële investeringen.

De vraag die De Wever niet stelt: waar zijn de miljarden uit de sector gebleven? Er is niet overal een tekort aan geld.

BASF heeft voor de jaren 2020 tot en met 2025 meer dan 16 miljard euro aan dividenden uitgekeerd. De groep verwacht tussen 2025 en 2028 nog minstens 12 miljard aan dividenden en terugkoop van aandelen.

Covestro SA heeft tussen 2022 en 2025 in België een cumulatieve nettowinst van ongeveer 126 miljoen euro gerealiseerd. En ontslaat personeel.

De Wever wil gebruikmaken van het spaargeld en de pensioenen van de werkende klasse. Maar over de miljarden in de sector rept hij met geen woord. Zoals Peter Mertens schrijft in zijn boek De laatste dagen van het oude normaal: “De hamvraag is: waarom investeren de grote industriële spelers niet zelf al die miljarden?”

Waarom verplichten we multinationals niet om hun winsten opnieuw te investeren in de ontwikkeling en de transitie van de Europese industrie? Waarom geven we hen overheidssteun zonder daar bindende voorwaarden tegenover te stellen op het vlak van investeringen en behoud van werkgelegenheid?

2. Groene chemie trekt weg

Volgens De Wever is BlueChem, de Antwerpse incubator voor duurzame chemie, een mooi voorbeeld: “Op de plek waar decennialang petroleum werd opgeslagen, wordt vandaag nagedacht over toepassingen van de industrie van morgen.”

Nagedacht wordt er inderdaad. Intussen vertrekken de projecten die de groene chemie moesten uitbouwen. Daarover rept De Wever met geen woord.

  • Vioneo: een investering van 1,5 miljard euro in een fabriek voor fossielvrij plastic in Antwerpen. In januari 2026 verhuisde het project naar China, waar groene methanol makkelijk verkrijgbaar en goedkoper is.

  • Plug Power: een investering van 350 tot 400 miljoen euro in een fabriek voor groene waterstof van 100 MW in Antwerpen. Afgeblazen in 2026.

  • Power-to-Methanol Antwerp: productie van methanol uit groene waterstof en CO₂. Afgeblazen in 2024.

  • Columbus, een project van Engie en Carmeuse: synthetisch methaan. Afgeblazen in 2024.

  • ExxonMobil: chemische recyclage van kunststoffen in Antwerpen. Afgeblazen in 2025.

Deze voorbeelden tonen aan dat een doortastend publiek industriebeleid gewoonweg ontbreekt. Om snel grote hoeveelheden goedkope, koolstofvrije elektriciteit te produceren. Om groene waterstof te ontwikkelen. Om de chemische industrie van de nodige nieuwe grondstoffen te voorzien. De chemie van morgen heeft nu investeringen nodig. Geen hypothetische kerncentrale over vijftien jaar.

3. Militaire uitgaven gaan ten koste van investeringen in hernieuwbare energie

Om de toekomst van onze industrie veilig te stellen, moeten we massaal investeren in de energietransitie. Dat is de enige manier om zowel onze afhankelijkheid te beperken als onze rekeningen te doen dalen, en een succesvolle overgang naar een duurzame industrie te maken.

De behoeften zijn kolossaal. Voor de productie van groen staal zijn hernieuwbare waterstof en elektriciteit nodig ter vervanging van kolen.

De chemische industrie moet haar productieprocessen deels elektrificeren en fossiele grondstoffen geleidelijk door groene waterstof en nieuwe koolstofvrije grondstoffen vervangen.

Ook de auto-industrie moet elektrificeren als we de bladzijde van fossiele brandstoffen willen omslaan.

Het Planbureau waarschuwt in een studie: “De elektriciteitsvraag [zou] nooit geziene niveaus bereiken. De totale vraag (…) zou kunnen stijgen van 88 TWh in 2020 tot 202 TWh in 2050.” Met andere woorden, de elektriciteitsvraag zal de komende decennia meer dan verdubbelen. En dat is wellicht nog een onderschatting. Om deze uitdaging aan te gaan, zijn enorme investeringen nodig in nieuwe productiecapaciteit en een aangepast netwerk.

België bengelt helemaal onderaan de ranglijst van de Europese Unie voor de uitbouw van hernieuwbare energie. In 2025 kwam amper 14,9% van ons bruto finaal energieverbruik uit hernieuwbare bronnen, tegenover een Europees gemiddelde van 26,2%. De kloof met de rest van Europa wordt steeds groter.

Het Planbureau verklaart de achterstand van België: “De productie van zonne-energie wordt afgeremd door de slechte staat van het distributienet wegens ernstige congestieproblemen. Dat toont aan hoe dringend nieuwe investeringen nodig zijn.”

Hoe komt het dat België zo achterop hinkt? Omdat we ons energiebeleid grotendeels in handen hebben gelegd van één multinational, Engie Electrabel, en omdat we onze energievoorziening overlaten aan de grillen van de markt. Kijk maar naar het elektriciteitsnet. Het Planbureau beschouwt het als een infrastructuur in “private of semiprivate” handen, waarop de overheid enkel “via regelgeving” kan ingrijpen. Het resultaat: een overbelast elektriciteitsnet dat de uitbouw van zonne-energie afremt.

Om deze achterstand in te halen, zijn forse overheidsinspanningen nodig. Maar publieke middelen vloeien naar militaire uitgaven. Het Planbureau stelt het zwart op wit: “Door de huidige druk op de Belgische overheidsfinanciën en de ambitie om de militaire uitgaven op te trekken om de NAVO-afspraken na te komen, lijkt een aanzienlijke verhoging van de civiele overheidsinvesteringen onwaarschijnlijk.” Daarbovenop: “De moeilijke begrotingssituatie en de nieuwe uitdagingen op het vlak van Defensie beperken de mogelijkheden om via overheidsuitgaven steun te bieden aan industrieën die geen militaire doeleinden dienen.”

4. De gasprijs en de oorlogen

Bart De Wever zegt: “De Europese industrie betaalde voor gas al vier keer zoveel als de Amerikaanse collega’s. En kort nadat de Straat van Hormuz in februari werd gesloten, steeg dat tot zes keer zoveel. Ondertussen zijn de groothandelsprijzen op de Europese gasmarkt al tien keer duurder dan de Verenigde Staten en gisteren piekte dat zelfs op twaalf keer.”

De forse stijging van de gasprijs is geen kleinigheid. Een studie van adviesbureau Roland Berger, in opdracht van de Europese chemiefederatie (Cefic), onderzocht 160 aangekondigde bedrijfssluitingen tussen 2022 en 2025. In 49% van de gevallen waren de hoge energieprijzen de belangrijkste reden voor de sluiting. Voor slechts 8% was het de regelgeving.

Een deel van die forse prijsstijging is rechtstreeks het gevolg van de oorlogen in Oekraïne en het Midden-Oosten. De oorlog van de Verenigde Staten en Israël tegen Iran heeft de Straat van Hormuz geblokkeerd. Nochtans was die zeestraat volledig open voordat Trump en Netanyahu hun dodelijke bombardementen begonnen.

Op 2 maart erkende minister van Buitenlandse Zaken Maxime Prévot dat de Amerikaanse en Israëlische luchtaanvallen in strijd waren met het internationaal recht. Toch wordt de haven van Antwerpen nog steeds gebruikt voor de doorvoer van Amerikaans militair materieel.

Welke diplomatieke stappen worden ondernomen? Helemaal niets. Welke maatregelen worden genomen om de doorvoer van Amerikaanse wapens via de haven van Antwerpen tegen te gaan? Helemaal niets. Nochtans zouden de-escalatie, vrede en veilige bevoorradingsroutes de energieprijzen veel sneller kunnen doen dalen dan de bouw van nieuwe centrales. Vrede is ook een vorm van industriebeleid.

Redder of ondermijner?

De Wever hekelt de industriële crisis. Over de buitensporige dividenden van multinationals, het gebrek aan investeringen in de energietransitie, de geopolitieke oorzaken van de torenhoge energieprijzen en de marktlogica die een publieke investeringsplanning in de weg staat, blijft hij opvallend stil.

Het enige wat hij organiseert, is een nieuwe geldstroom richting de bedrijfswereld. Minder netwerktarieven. Minder CO₂-kosten. Meer spaargeld van de werkende klasse dat ter beschikking wordt gesteld. In de hoop dat het iets oplevert. Er vonden al drie industrietoppen plaats in Antwerpen. Maar de fabriekssluitingen blijven zich opstapelen.

Om onze industrie te redden, is net een tegenovergestelde koers nodig. Multinationals verplichten om hun winsten hier opnieuw te investeren. Elke euro overheidssteun koppelen aan werkgelegenheid en investeringen. En een grootschalig overheidsplan opstellen om snel voldoende en goedkope groene elektriciteit te produceren. Haveninfrastructuur ontwikkelen voor het beheer van waterstof. Afzetmarkten voor groene chemie stimuleren.

Bronnen