Een aanval op de zieken, en de hele werkende klasse lijdt eronder

De regering-De Wever-Rousseau is op zoek naar geld: ze willen tegen 2029 10 miljard bijeen krijgen.¹Na de werkzoekenden en de gepensioneerden moeten nu de langdurig zieken en de ziekenfondsen het ontgelden. De Wever en Rousseau en co willen de gezondheidszorg minder toegankelijk maken en de ziekte-uitkering van een hele reeks langdurig zieken schrappen.

vrijdag 4 september 2026

beeld van een arbeider in een magazijn, die in de camera kijkt

Minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit) geeft het openlijk toe: tegen het einde van deze legislatuur zullen 218.000 dossiers worden onderzocht en zouden maar liefst 40.000 zieke werknemers hun uitkering kunnen verliezen.² Achter die cijfers schuilt een eenvoudige logica: zieken moeten steeds vaker beschouwd worden als verdacht, en moeten dan ook strenger gecontroleerd worden om hen uit het systeem te krijgen.

Meer controle heeft nog nooit iemand genezen

Neem Vincent, 45 jaar, orderpicker. Al jaren tilt hij zware lasten, voert hij steeds dezelfde bewegingen uit en werkt hij onder een almaar toenemende werkdruk. Tot op een dag zijn schouder het begeeft. De diagnose is duidelijk: een volledige scheur van een schouderpees. Zijn arts schrijft hem ziekteverlof. Dan begint een ware lijdensweg.

Eerst gaat Vincent naar zijn huisarts, die de nodige attesten opstelt en zijn ziekteverloop opvolgt. Hij volgt een reeks kinesitherapiesessies, maar de pijn blijft aanhouden. Daarom wordt hij doorverwezen naar een orthopedist, die een operatie overweegt.

Maar al die afspraken volstaan niet: hij moet ook voortdurend bewijzen dat hij wel degelijk een ‘echte’ zieke is.

Door de nieuwe maatregelen van Vandenbroucke wordt Vincent in de vierde, zevende en elfde maand van zijn arbeidsongeschiktheid opgeroepen door de adviserend arts van zijn ziekenfonds. Telkens moet hij bewijsstukken voorleggen: medische verslagen, onderzoeken, scans en attesten van specialisten. Zijn dossier wordt telkens opnieuw geëvalueerd.

Tegelijkertijd kan zijn werkgever de arbeidsgeneesheer inschakelen om te bekijken of een eventuele werkhervatting mogelijk is. En op elk moment kan de werkgever ook een controlearts naar Vincents woning sturen, zelfs in het weekend, zo vaak als hij wil tijdens de ziekteperiode.

In totaal kan Vincent tijdens zijn eerste jaar van arbeidsongeschiktheid maar liefst zeven tot tien keer zijn toestand moeten uitleggen en verantwoorden tegenover verschillende artsen en instanties.

In tegenstelling tot wat vaak wordt gezegd – dat er te weinig controle zou zijn – is het aantal gevallen waarbij de uitkering is ingetrokken, de afgelopen jaren sterk gestegen: +42% bij Solidaris tussen 2023 en 2025, +58% bij de onafhankelijke ziekenfondsen tussen 2024 en 2026 en meer dan een verdubbeling bij de Christelijke Mutualiteit tussen 2023 en 2026.³ En toch willen sommigen, ondanks die opeenvolging van controles, nog verder gaan.

Dat er meer contact tussen mensen die arbeidsongeschikt zijn en hun ziekenfonds is op zich niet noodzakelijk een slechte zaak. Wanneer die contacten gericht zijn op begeleiding, ondersteuning en het zoeken naar een aangepaste werkhervatting die rekening houdt met de gezondheidstoestand, kunnen ze nuttig zijn. Het probleem is dat controles in de huidige context – waarin de Arizona-regering fors wil besparen op ziekte-uitkeringen – eerder dreigen te worden ervaren als een middel om mensen uit te sluiten, of als drukkingsmiddel om te bezuinigen dan als echte ondersteuning van zieke mensen.

Studies die vrouwen in het onderwijs en de gezondheidszorg viseren

Wanneer het Riziv stelt dat een aanzienlijk deel van de langdurig zieken opnieuw aan het werk zou kunnen, zijn die conclusies niet gebaseerd op alle personen die arbeidsongeschikt zijn. Ze komen voort uit controlecampagnes van het Riziv bij ziekenfondsen die zich richten op specifieke groepen, bijvoorbeeld jonge werknemers of mensen met een burn-out of depressie. Na een nieuwe beoordeling door een controlearts van het Riziv zag ongeveer een kwart van de gecontroleerde personen tijdens deze gerichte controles zijn uitkering stopgezet. Deze cijfers tonen dus de resultaten van controles bij geselecteerde groepen, en niet de situatie van alle langdurig zieken.

De regering gebruikt deze studies om de conclusies door te trekken naar alle langdurig zieken en het beeld te verspreiden dat zieken profiteurs zouden zijn. Die extrapolatie is uiteraard fout wanneer je weet dat het aandeel werknemers ouder dan 55 jaar de afgelopen 25 jaar meer dan verdubbeld is.⁴

Maar op wie zijn deze controles eigenlijk gericht? Een van de groepen waarop de controles zich richten, zijn mensen jonger dan 40 jaar die arbeidsongeschikt zijn wegens een depressie of burn-out. Bijna 7 op de 10 mensen in die situatie zijn vrouwen. Zij werken vooral in sectoren die het sterkst worden blootgesteld aan overbelasting en stress: gezondheidszorg, onderwijs, hulpverlenign aan personen of maatschappelijk werk. Achter de statistieken zit dus geen generatie die weigert te werken, maar verpleegkundigen, zorgkundigen, leerkrachten en opvoeders die opgebrand zijn geraakt in essentiële beroepen waarin steeds meer wordt gevraagd met steeds minder personeel.

Zieken armer maken betekent alle werknemers kwetsbaar maken

Ziekte-uitkeringen zorgen er niet voor dat mensen inactief worden. Ze voorkomen dat een ziekte uitgroeit tot een sociale ramp.

Neem Anaïs, huishoudhulp in de dienstenchequesector. Na jaren fysiek werk krijgt ze een peesontsteking in haar schouder en moet ze enkele maanden stoppen met werken. Met een brutoloon van ongeveer 2.000 euro daalt haar inkomen snel tot ongeveer 1.200 euro zodra ze een uitkering van het ziekenfonds krijgt. Ze verliest bijna 800 euro per maand, terwijl haar huur, rekeningen en kosten voor haar kinderen gewoon blijven doorlopen.

En de uitgaven nemen door ziekte vaak zelfs toe. Volgens een studie van ziekenfonds Solidaris betalen arbeidsongeschikte mensen gemiddeld 531 euro aan gezondheidskosten uit eigen zak, tegenover 138 euro voor mensen die niet arbeidsongeschikt zijn.⁵

Haar uitkering verlagen of afschaffen zal Anaïs niet opnieuw aan het werk krijgen, maar wel in de armoede duwen. En een beleid dat een deel van de langdurig zieken uitsluit, treft niet alleen zieke mensen. Het zal ook gevolgen hebben voor alle werknemers, doordat het druk zet op de lonen, de arbeidsomstandigheden en de machtsverhouding binnen bedrijven.

Hoe? Door meer mensen ertoe te dwingen eender welke baan en onder eender welke omstandigheden te aanvaarden, simpelweg om te kunnen overleven. Die concurrentie tussen werknemers speelt in de kaart van werkgevers, die gemakkelijker druk zullen kunnen uitoefenen: ‘Als je niet tevreden bent, staan er buiten nog anderen te wachten om jouw plaats in te nemen.’

Daarom gaat de kwestie van langdurig zieken niet alleen over mensen die arbeidsongeschikt zijn. Ze gaat over de hele werkende bevolking. Want iedereen kan rugproblemen, een hartinfarct, kanker of een andere ernstige ziekte krijgen. Wanneer een samenleving mensen die het kwetsbaarst zijn aanvalt, maakt ze in werkelijkheid alle werknemers kwetsbaarder.

Voor een echte terugkeer naar het werk: pas jobs aan in plaats van werknemers uit te sluiten

De eerste re-integratietrajecten, die in 2016 werden ingevoerd, moesten werknemers in staat stellen hun job opnieuw op te nemen dankzij aanpassingen aan hun werkplek. In de praktijk hervat meer dan de helft van de werknemers die zo’n traject doorlopen nooit het werk. En van degenen die opnieuw aan de slag gaan, keert slechts 14% daadwerkelijk terug naar hun eigen bedrijf.⁶

Met andere woorden: deze trajecten leiden veel vaker tot een uitstroom uit de arbeidsmarkt dan tot een echte re-integratie in het werk.

De recente hervormingen gaan nog een stap verder. Sinds 2026 kan een zieke werknemer na zes maanden afwezigheid worden ontslagen wegens medische overmacht, tegenover negen maanden voordien.⁷ Voor werkgevers zijn zulke ontslagen kosteloos, omdat ze geen ontslagvergoeding hoeven te betalen. Het aantal ontslagen wegens medische overmacht was in 2025 al fors gestegen (+35%).⁸

Het probleem is dat men de gevolgen blijft aanpakken in plaats van de oorzaken. Er worden steeds meer procedures opgestart om werknemers uit de arbeidsongeschiktheid te halen, terwijl er veel minder wordt gedaan aan de arbeidsomstandigheden die hen ziek hebben gemaakt. Het risico bestaat dan dat mensen simpelweg van het ene statuut naar het andere worden doorgeschoven: van het bedrijf naar het ziekenfonds en vervolgens soms naar de werkloosheid of het OCMW, zonder ziekten te voorkomen of een duurzame terugkeer naar het werk mogelijk te maken.

Laat degenen die mensen ziek maken bijdragen

Als we het aantal langdurig zieken echt willen terugdringen, moeten we ingrijpen waar de problemen ontstaan: bij de arbeidsomstandigheden.

In tegenstelling tot het discours waarin werknemers zelf verantwoordelijk worden gesteld voor hun arbeidsongeschiktheid, tonen de cijfers dat het werk zelf veeleisender is geworden. Europese enquêtes naar arbeidsomstandigheden⁹ wijzen erop dat de werkintensiteit in België de afgelopen decennia is toegenomen. Werknemers staan meer onder druk van strakke deadlines, een hoog werktempo en een toenemende mentale belasting. Die evolutie vertaalt zich in meer stress, burn-outs en musculoskeletale aandoeningen, die vandaag de belangrijkste oorzaken van langdurige arbeidsongeschiktheid vormen.

Uit een grote peiling van HLN blijkt dat 4 op de 10 Belgen expliciet vinden dat werkgevers hiervoor verantwoordelijkheid zouden moeten dragen. Daarnaast vindt 20% van de respondenten dat werkgevers verplicht zouden moeten worden om aangepast werk aan te bieden.¹⁰

Toch blijft de bijdrage die van werkgevers wordt gevraagd zeer beperkt. Terwijl de regering tegen 2029 jaarlijks 1,9 miljard euro wil besparen op langdurig zieken, zullen werkgevers via een ‘solidariteitsbijdrage’ slechts 77 miljoen euro betalen. Met andere woorden: zij zouden slechts ongeveer 4% van de gevraagde budgettaire inspanning voor hun rekening nemen.

Die aanpak kan op weinig maatschappelijk draagvlak rekenen. De besparingen ten laste van werkgevers worden bovendien gecompenseerd door twee cadeaus aan werkgevers: de afschaffing van het gewaarborgd loon voor werknemers die halftijds om medische redenen werken en de verlenging van de termijn bij een herval.

Tot voor kort moest een werkgever opnieuw een periode van gewaarborgd loon betalen wanneer een werknemer het werk hervatte en vervolgens na meer dan veertien dagen werkhervatting opnieuw ziek werd door dezelfde aandoening. Voortaan wordt die termijn opgetrokken tot acht weken. Concreet betekent dit dat een werknemer die na een maand werkhervatting hervalt, zijn werkgever niets meer kost: de sociale zekerheid neemt de kosten onmiddellijk over. Een deel van de kostprijs van ziekte wordt zo van het bedrijf naar de samenleving verschoven.

De oplossing bestaat er niet in zieke werknemers met de vinger te wijzen of hun uitkering af te nemen. Als we het aantal langdurig zieken duurzaam willen terugdringen, moeten we de echte oorzaken aanpakken: langere loopbanen, een hogere werkintensiteit, onzeker werk en een gebrek aan preventie.

Gezondheid is geen begrotingspost waarop je naar believen kunt besparen. Het is een fundamenteel recht. Een samenleving die werknemers beschermt wanneer ze ziek worden, beschermt de hele wereld van het werk.

Meer over
Gezondheidszorg

Zoek op pvda.be