Het 28ste regime: hoe Europese Commissie belastingontwijking en nepbedrijven promoot
De Europese Commissie wil een nieuw wettelijk kader invoeren dat de werking van bedrijven regelt. Het verkooppraatje van de Commissie klinkt goed: een bedrijf oprichten kan veel sneller en goedkoper. Maar wat blijkt? Het zet vooral de deur nog verder open voor belastingontwijking en dreigt de bescherming van werknemers aanzienlijk af te breken.
Bovenop de 27 wettelijke kaders van elke lidstaat, wil de Europese Commise een nieuwe regeling invoeren voor bedrijven die in Europa willen werken. Dit wordt het “28ste regime” genoemd (het “28ste”, omdat het naast de 27 regimes van de lidstaten zal bestaan, en “regime”, omdat het een bestuursvorm is voor bedrijven).
Een nieuw vennootschapsrecht
Het 28ste regime moet een nieuw pakket Europese regels worden voor bedrijven. Het bepaalt onder andere de basisregels voor de oprichting, wie binnen de onderneming wat beslist, welke informatie openbaar moet gemaakt worden, en wat er gebeurt als het bedrijf zou stoppen. Regels dus die een grote impact hebben. Ze bepalen mee hoeveel bescherming werknemers hebben, hoe groot het risico is voor schuldeisers, en hoe een bedrijf omgaat met zijn financiën.
Met het nieuwe regime kan een bedrijf dan kiezen: volg ik pakweg de Belgische regels, of de nieuwe Europese? Het mag niet verbazen dat, als je ze de keuze laat, met name een grootbedrijf altijd zal kiezen voor het stelsel dat het voordeligst is. Gezien het Europese regime sneller en goedkoper is, en minder regels bevat, gaan bedrijven daarrvoor opteren.
En het heeft inderdaad minder regels. Alles kan binnen de 48 uur. Dat betekent dat er druk komt op landen om hun eigen regels af te zwakken. Nochtans bestaan die regels vaak voor een goede reden. Denk aan de bescherming zoals milieuregels, arbeidsrechten of belastingtransparantie.
Binnenkort verschijnt een nieuw boek van Peter Mertens. Daarin onthult hij onder andere hoe de Europese lobby van het grootbedrijf zijn agenda voor deregulering wil doorduwen. Het 28ste regime is één van de maatregelen waar ze voor pleiten. Peter Mertens legt in dat boek ook uit hoe die plannen gehoor krijgen bij onder andere de Europese Commissie van Von der Leyen en co.
Postbus-shopping
Een van de belangrijkste innovaties zal zijn dat het bedrijf vrij kan kiezen waar het zijn zetel vestigt. Dat kan in eender welke EU-lidstaat. Daar zal dan de officiële postbus en het adres van het bedrijf bevinden, ook wanneer de feitelijke activiteiten zich in een andere lidstaat afspelen. Een Belgisch bedrijf dat puur in België actief is, kan dankzij Europa dus kiezen om eigenlijk een Ests, Bulgaars of Cypriotisch bedrijf te zijn.
Dat gebeurt momenteel ook al. Malafide bedrijven profiteren ervan om minder belastingen te betalen of om arbeids- of socialezekerheidsverplichtingen te ontlopen. Hoewel belastingen maar een deel van het voorstel vormen, stellen critici dat een nieuwe bedrijfsvorm voor de hele Europese Unie onvermijdelijk vragen gaat oproepen over winstverdeling en fiscale bevoegdheid.
Postbusbedrijven spelen ook vaak een centrale rol in sociale dumping. Maar vandaag vereist dat vaak nog dure advocaten of een keten op van moeder- en dochterbedrijven om winsten door te sluizen. Daarbij riskeren bedrijven controles door verschillende nationale administraties. Met het 28ste regime wordt het opzetten van die grensoverschrijdende structuren zowat de regel. Belastingen en regels ontwijken wordt zo gemakkelijker dan ooit.
Bovendien heeft de Commissie een ander voorstel in de pijplijn: het “Head Office Tax”-systeem. Onder die regels zouden zogenaamde grensoverschrijdende kmo’s maar één belastingaangifte moeten indienen, in het land waar hun hoofdzetel gevestigd is, en belastingen betalen volgens de regels van dat land. Dit zou leiden tot een ongeziene race-to-the-bottom op het vlak van bedrijfsbelastingen. Een kmo wordt in Europa gedefinieerd als een onderneming die minder dan 250 werknemers in dienst heeft en een maximale jaaromzet van 50 miljoen euro mag draaien. Dat is geen klein bedrijfje.
Een afbraak van de werknemersbescherming…
Volgens het Europees Vakverbond zou het voorstel de arbeidsinspectie, de informatie- en raadplegingsrechten van werknemers, de vertegenwoordiging in de raad van bestuur en de toepassing van de nationale arbeidswetgeving en collectieve arbeidsovereenkomsten kunnen ondermijnen.
Het kiezen van de zetel heeft mogelijk ook grote gevolgen voor de bescherming van werknemers. Zo bepaalt het vennootschapsrecht wie er inspraak heeft in het bedrijf. Omdat niet overal in de EU dezelfde regels gelden voor vakbonds- of werknemersvertegenwoordiging, zouden de nieuwe regels kunnen leiden tot het uithollen van vakbondsrechten.Terwijl die vakbonden cruciaal zijn voor het beschermen van de werknemers en hun belangen.
Op papier belooft de Commissie dat ze niet zullen raken aan de regels rond vertegenwoordiging, onderhandelingen en medezeggenschap. In de praktijk zien we dat Europese bedrijfsvormen in het verleden al misbruikt zijn door bedrijven om de positie van de vakbonden te ondergraven.
Ook als werknemers naar een rechtbank willen stappen om hun rechten af te dwingen, dreigt dat in de toekomst moeilijker te worden. Officieel geldt de regel dat een werknemer bij een geschil kan kiezen waar hij het bedrijf voor de rechter wil slepen: in het land waar hij gewoonlijk werkt, of in het land waar het bedrijf gevestigd is. In de praktijk valt het wel eens voor dat een bedrijf bewust weigert om op te dagen in het land van de werknemer. In de feiten is die keuze dan dode letter, en kan iemand verplicht worden om te procederen in een lidstaat aan de andere kant van Europa.
… en van de sociale zekerheid
Een ander speerpunt van het 28ste regime is het stimuleren van aandelenopties voor werknemers, die pas belast worden bij verkoop. De Europese Commissie moedigt lidstaten aan om deze opties fiscaal te behandelen als vermogenswinst op het moment dat de aandelen worden verkocht, in plaats van als loon bij de toekenning van de opties.
In België wordt daarentegen een bijdrage aan de sociale zekerheid betaald, en dat bij de toekenning van de opties. Het nieuwe regime zou dus opnieuw een zekere uitholling van de sociale zekerheid betekenen. Bovendien bestaat er in ons land nog geen belasting op vermogenswinst - ook al heeft de regering daar een beperkt voorstel over.
Als bedrijven onder het 28ste regime aandelenopties als loon zouden aanbieden, dan hangt een deel van het inkomen volledig af van het succes van het bedrijf. Een stabiel loon moet zo plaats maken voor onzekere opbrengsten, inkomsten worden afhankelijk gemaakt van marktschommelingen en bij faillissement worden aandelenopties vaak niets meer waard.
Minder regels, minder rechten
De Europese Commissie probeert ons wijs te maken dat onze industrie achteruitgaat omdat bedrijven te weinig vrijheid hebben en te veel regels moeten volgen. Maar de realiteit ziet er anders uit. Het Europees Vakbondsonderzoeksinstituut ETUI onderlijnt dat de bestaande EU-wetgeving al grensoverschrijdende mobiliteit van bedrijven toelaat en dat je daarvoor niet zo’n nieuw pakket nodig hebt. In werkelijkheid lijkt het 28ste regime dus te gaan over deregulering, met name op het gebied van arbeidsnormen en, op langere termijn, over bedrijfsbelasting.
De voorbije jaren is er steeds meer rijkdom verschoven van arbeid naar kapitaal: we produceren meer, maar een kleiner deel daarvan gaat naar de werkende mensen. De rest verdwijnt naar winsten en dividenden. Dat is geen toeval, maar het resultaat van politieke keuzes. Keuzes die bedrijven meer ruimte geven, terwijl lonen onder druk staan en sociale bescherming wordt afgebouwd. En toch wordt opnieuw dezelfde oplossing naar voren geschoven: minder regels, meer flexibiliteit voor bedrijven.
Het geld is er: recordwinsten, recorddividenden, maar nauwelijks investeringen om industrie of publieke infrastructuur te vernieuwen.
Het alternatief is een publiek investeringsfonds, gevuld met het reusachtige kapitaal dat vandaag vastzit bij de top. Tax the rich, investeer collectief, en laat iedereen profiteren van wat we samen produceren, niet alleen de elite.
