Marc Botenga: "Wat er in Cuba gebeurt, gaat de hele wereld aan: Het bepaalt grotendeels de wereld waarin we morgen zullen leven."

Waarom besloot je als lid van het Europees Parlement naar Cuba te gaan?

Marc Botenga: We hebben allemaal vernomen hoe de Verenigde Staten dit eiland een boycot, een totale energieblokkade opgelegd hebben. Donald Trump is een middeleeuws beleg begonnen tegen 10 miljoen Cubanen. Hij zei zelfs: "Ik denk niet dat Cuba kan overleven." Zonder olie is er immers geen elektriciteit, noch in ziekenhuizen, fabrieken of in woningen. Stel je voor dat heel België in duisternis is gehuld. Ja, operatiekamers in het donker, voedsel dat bederft in de koelkasten...

Zoals we gezien hebben, heeft de Europese Unie niet gereageerd. Toen was er die menselijke reflex bij veel solidariteitsorganisaties en binnen het maatschappelijk middenveld. Het is niet aanvaardbaar en er moet vooral iets gebeuren. We gaan ons mobiliseren, onze solidariteit tonen en praktische hulp bieden. Vooral omdat Cuba tijdens de covidperiode artsen en ander medisch personeel naar Europa heeft gestuurd om ons te helpen. Dus sloten we ons met een delegatie van de PVDA aan bij het internationale konvooi 'Nuestra América', 'Ons Amerika', om tientallen tonnen hulpgoederen tot bij de Cubanen te brengen.

Je kwam aan in Havana. Hoe is het om te landen op een belegerd eiland?

Marc Botenga: Het eerste wat opvalt is de stilte. In een hoofdstad met enkele miljoenen inwoners zijn er nauwelijks auto's. Geen files, geen claxons, want er is geen brandstof meer. Havana is erg mooi, maar ligt grotendeels stil. Taxichauffeurs staan in de rij voor 20 liter benzine, waar ze meerdere dagen mee verder moeten. 's Avonds is er soms wel en soms geen stroom. We hebben een algemene stroomonderbreking meegemaakt: de hele stad verdwijnt in het donker.

Wat schokt, is dat je weet dat het geen toevallige onderbreking is. Dat ligt niet aan deze of gene fout van de regering, maar aan een weloverwogen beleid dat de regering van een ander land aan de Cubaanse bevolking oplegt. Dat is wat Trump ‘maximale druk’ op Cuba noemt.

Welke zijn de concrete gevolgen van de olieblokkade?

Marc Botenga: Ze raken absoluut alles wat een samenleving doet draaien, wat net de bedoeling is. Laten we beginnen bij de ziekenhuizen. Hoe geraken de patiënten bij de dokter? Hoe geraakt het personeel in het ziekenhuis? Duizenden operaties worden uitgesteld. Wanneer tijdens een operatie de stroom uitvalt, werken de dokters bij het licht van hun gsm's. Dan is er ook nog het voedsel. Hoe kan men zonder brandstof voedsel naar de markt brengen? Zonder elektriciteit of koeling bederft het gewoon.

Maar daar stopt het niet. Zonder elektriciteit is het ook onmogelijk om drinkwater op te pompen, wat echte gezondheidsrisico's met zich meebrengt. Deze blokkade treft werkelijk alle aspecten van het dagelijks leven: er is geen openbaar vervoer meer, afvalophalers kunnen het vuilnis niet meer ophalen en afval stapelt zich op in de straten. Veel scholen zijn gesloten of slechts één dag per week open.

Je hebt ook een oncologisch centrum bezocht. Wat heb je daar gezien?

Marc Botenga: Stel je voor dat kinderen geen toegang krijgen tot een kankerbehandeling. Dat is crimineel. Dat is net wat er vandaag gebeurt. De olieblokkade verergert de toestand, maar in werkelijkheid leeft Cuba al meer dan zestig jaar onder een VS-blokkade. En ondanks dat hebben de Cubanen een opmerkelijk gezondheidssysteem opgebouwd, dat toegankelijk, efficiënt en wereldwijd erkend is. Ze hebben keuzes gemaakt: massaal investeren in gezondheid, onderwijs en onderzoek. En de cijfers spreken voor zich. Kindersterfte, levensverwachting en overlevingskansen bij kanker zijn vergelijkbaar met die in geïndustrialiseerde landen.

Artsen van het instituut wisten ons te vertellen dat in de periode 2017-2018 het overlevingspercentage voor kinderen met kanker 80% was. Dat is enorm veel. Het is te vergelijken met de beste gezondheidssystemen ter wereld. Sinds Trump in 2018 de sancties heeft aangescherpt, is dit percentage echter gedaald tot ongeveer 65%. Concreet wil dit zeggen dat 15% van de kinderen die in leven hadden kunnen blijven, gestorven is. En dit vanwege de sancties, vanwege het embargo, kortom, vanwege de maatregelen die Trump heeft opgelegd en aangescherpt. Dit is de misdadige aard van het VS-imperialisme, van hetzelfde imperialisme dat scholen en ziekenhuizen bombardeert van Palestina tot Iran.

Het embargo bestaat al lang, maar welke andere gevolgen zijn er nog?

Marc Botenga: Deze mechanismen gaan veel verder dan alleen een blokkade van de handel tussen de Verenigde Staten en Cuba. Zo is er ook de 10%-regel: elk product dat minstens 10% Amerikaanse componenten bevat (grondstoffen, software, intellectuele eigendom) mag niet naar Cuba uitgevoerd worden. In een geglobaliseerde economie betekent dit dat een groot deel van de industriële en medische producten op de wereldmarkt niet toegankelijk is. Dit geldt zelfs voor niet-VS-bedrijven. Europese bedrijven censureren zichzelf uit vrees voor sancties. Europese banken doen hetzelfde. Als gevolg daarvan kan Cuba geen medicijnen kopen, zelfs niet als het de financiële middelen heeft.

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Marco Rubio, heeft landen verboden om Cubaanse artsen te werk te stellen.

Dit alles treft ook het toerisme, traditioneel een belangrijke pijler van de Cubaanse economie: een verbod op cruises, beperkingen op vluchten en druk op Europese toeristen. Dit alles vormt een coherent systeem dat erop gericht is het land te wurgen en het stap voor stap te vernietigen.

Waarom leggen de Verenigde Staten deze blokkade op?

Marc Botenga: Het eerste doel is om af te rekenen met de Cubaanse revolutie en het Cubaanse socialisme, omdat Cuba een symbool is geworden voor de landen in het Zuiden. Dat symbool uitschakelen betekent een boodschap sturen naar alle landen die een eigen weg van ontwikkeling willen inslaan.

Het tweede doel is niet om gelijk welk kapitalisme in Cuba te herstellen. Het doel is om het eiland opnieuw te koloniseren en het weer te maken tot wat het vóór 1959 was, namelijk een van de Verenigde Staten afhankelijke neokolonie, overgeleverd aan de maffia, witwaspraktijken en Noord-Amerikaanse belangen. Het is een nieuwe fase van kolonisatie die lijkt op wat we in de 19^e eeuw en het begin van de 20^e eeuw gekend hebben

En deze logica reikt verder dan Cuba. Trump probeert hetzelfde te doen in Cuba, Venezuela, Iran en Palestina: de wet van de sterkste in de plaats van het internationaal recht. Wanneer Trump zegt: ‘Ik ga Cuba innemen’, gaat het om dezelfde koloniale logica die hij ook op Gaza toepast. Het gaat erom te bepalen in welke wereld we morgen zullen leven: een wereld van kolonialisme, oorlog en geweld, of een wereld van solidariteit en vrede.

Hoe reageren de mensen?

Marc Botenga: De mensen op straat zijn boos, maar niet berustend. Wat vooral opvalt, is de kracht van het nationale gevoel. Honderdduizenden Cubanen zijn spontaan de straat opgegaan om de aanval op Venezuela te veroordelen. Enkele weken later, bij het nieuws dat 32 Cubanen bij die aanval omgekomen waren – zij waren daar als internationalistische strijders om de zogenoemde Bolivariaanse revolutie in Venezuela te verdedigen – ging de bevolking opnieuw de straat op om te zeggen: "We willen geen nieuwe staat van de Verenigde Staten worden."

Vooral de getuigenissen van de artsen maakten indruk op me. Met ingehouden verdriet, maar volkomen helder. Het zijn professionals die iets uitzonderlijks hebben opgebouwd en het nu systematisch voor hun ogen zien afbrokkelen.

De weigering om opnieuw een Noord-Amerikaanse kolonie te worden, is bijna unaniem onder de mensen die we gesproken hebben. Ze maken een onderscheid tussen de eventuele grieven die ze hebben tegen hun eigen regering en hun afwijzing van buitenlandse overheersing. Sommigen zeggen het ronduit: "Welke problemen ik ook heb met mijn regering, het is aan ons om die op te lossen, niet aan de Verenigde Staten." En ondanks de vermoeidheid, ondanks de stroomonderbrekingen tijdens een black-out, zingen en dansen de mensen op straat.

Er is ook een nieuwe, concrete angst: Trump en Rubio spreken openlijk van een mogelijke militaire operatie. Hierop bereiden de Cubanen zich voor. Of het nu over invasie of bombardementen gaat, de dreiging hangt boven het eiland.

Welke solidariteitsinitiatieven bestaan er?

Marc Botenga: Ze zijn talrijk, concreet en internationaal. Het konvooi ‘Nuestra América’ bracht meer dan 600 mensen uit de hele wereld samen: activisten, vakbondsleden, artsen, parlementsleden en lokale verkozenen. Konvooien per vliegtuig vanuit Europa en de Verenigde Staten en per boot vanuit Mexico. Meer dan 40 ton medisch materiaal, zonnepanelen en voedsel.

Zonnepanelen hebben een bijzondere strategische betekenis. Ze zorgen ervoor dat kleine wijkklinieken zelfstandig functioneren, zonder dat ze afhankelijk zijn van het nationale stroomnet. Cuba werkt actief aan een overgang naar zonne-energie. Van minder dan 5% een jaar geleden bereikte het aandeel zonne-energie op bepaalde dagen pieken van 38%, met name dankzij Chinese investeringen.

De Cubaanse president Miguel Díaz-Canel zei het ontroerd tijdens de bijeenkomst met de solidariteitsteams: "Cuba voelt zich door jullie allemaal omringd. En Cuba blijft op zijn beurt geven, door gratis studenten geneeskunde van over heel de wereld op te leiden, onder wie 250 Palestijnen." Een studente uit Gaza vertelde ons hoe sterk die Cubaanse solidariteit haar had geraakt.

Kan Europa iets doen, en wat vraag je het?

Marc Botenga: Dat is de hamvraag. De Europese Unie heeft twee miljoen euro aan humanitaire hulp beloofd. Dat is goed, maar ruimschoots onvoldoende. Europa heeft een samenwerkingsakkoord met Cuba waarin het zich ertoe verbindt investeringen te bevorderen. Het is tijd om te stoppen met toegeven aan de extraterritoriale sancties van de VS die onze eigen bedrijven treffen. Europese regeringen moeten concrete actie ondernemen: hulp sturen, zonne-energietechnologie en medisch materiaal. Zoals Jeremy Corbyn me vertelde: "Zou het geen goed idee zijn als het Verenigd Koninkrijk gewoon een olietanker naar Cuba stuurt?"

Het gaat echter om nog meer dan dat. Wat Trump Cuba oplegt, stelt de hele internationale orde in vraag en vervangt het internationaal recht door het recht van de sterkste. Als Europa zegt dat het het multilateralisme en de vrede verdedigt, kan het niet stilzwijgend toekijken op een collectieve bestraffing van 10 miljoen mensen, die in strijd is met hetzelfde internationaal recht dat het geacht wordt te verdedigen.

Wat er in Cuba gebeurt, gaat de hele wereld aan. Het gaat erom te bepalen in welke wereld we morgen zullen leven. We komen immers op voor een wereld van solidariteit en vrede. Samen.