Na de Navo-top in Ankara: vier redenen om nee te zeggen tegen Navo 3.0

De eerste rode kaart in Ankara had naar Donald Trump moeten gaan. Maar Theo Francken, Bart De Wever en hun collega’s kozen opnieuw voor de knieval. Hun ambitie heet nu ‘Navo 3.0’: een alliantie waarin Europa veel meer uitgeeft aan defensie en een grotere militaire rol opneemt.

Volgens Francken gaat het om “een evenwichtigere alliantie waarbij Europa grotendeels zelf instaat voor zijn eigen veiligheid”. Maar achter de slogan van Navo 3.0 schuilt een heel ander project, met ingrijpende gevolgen voor onze sociale zekerheid, onze economie, de vrede en onze democratische rechten. Vier redenen waarom wij nee zeggen tegen Navo 3.0.

1. Navo 3.0 betekent verdere afbraak van onze sociale zekerheid

Zowat elke dag horen we hetzelfde nieuws. Scholen kampen met een tekort aan leerkrachten. De zorg kreunt onder personeelstekorten. Justitie en de openbare diensten zijn al jaren ondergefinancierd. Toch kreeg Francken in Ankara opnieuw de kans om met de Visa-kaart te gaan winkelen. Met een grote glimlach sloot hij een contract van 3 miljard euro af voor onder meer Amerikaanse raketten die op de F-35’s passen. “Dat is de grootste militaire aankoop die ik als minister kan doen tijdens deze legislatuur”, verklaarde Francken trots.^[1]

In Ankara bevestigden de Navo-landen bovendien hun engagement om de militaire uitgaven op te trekken tot 5 procent van het bbp: 3,5 procent voor ‘harde’ militaire uitgaven en nog eens 1,5 procent voor defensie-gerelateerde investeringen. Voor België betekent dat ongeveer 10 miljard euro extra militaire uitgaven per jaar.

Die miljarden komen niet uit het niets. Elke euro die naar bewapening gaat, kan niet naar onze scholen, ziekenhuizen, pensioenen of openbare diensten. Elke besparingsronde die de Arizona-regering plant, dient mee om de militaire uitgaven te financieren. Op dit moment zoekt de regering al naar 7,7 miljard euro extra besparingen. Als we hun plannen niet tegenhouden, dan zal de militaire factuur enkel verder oplopen.

Het verzet tegen de militarisering groeit. Dat is ook het Britse financiële tijdschrift The Economist opgevallen: “De keerzijde van die herbewapening werd zichtbaar tijdens een recente betoging in Brussel, waar duizenden mensen marcheerden onder de slogan ‘Welfare, not Warfare’. Vorig jaar brachten de Italiaanse vakbonden bovendien zo’n 500.000 mensen op straat uit protest tegen de hogere defensie-uitgaven.”^[2]

2. NAVO 3.0 brengt geen vrede of veiligheid

Navo-secretaris-generaal Mark Rutte noemde de Amerikaanse bombardementen op Iran “absoluut noodzakelijk”. In de slotverklaring van de top staat dat Iran nooit over kernwapens mag beschikken en dat de Straat van Hormuz open moet blijven. Maar een oproep tot een staakt-het-vuren, diplomatie of onderhandelingen ontbreekt volledig.

Dat is geen toeval. Rutte omschreef de Navo eerder zelf als “een platform dat de Verenigde Staten toelaat hun macht wereldwijd te projecteren”. Toen Donald Trump de Europese bondgenoten verweet te weinig steun te geven in de oorlog tegen Iran, verwees Rutte naar de duizenden Amerikaanse militaire vluchten die vanuit Europese bases werden uitgevoerd om die oorlog te ondersteunen.

België hoeft Trump en Rutte niet te volgen in die militaire avonturen. De Verenigde Staten hebben Iran het recht ontnomen zijn olie vrij op de wereldmarkt te verkopen en blijven tegelijk de Israëlische oorlog tegen Libanon steunen, ondanks de gemaakte afspraken over een staakt-het-vuren.

Bovendien is Iran wellicht niet het eindpunt. Zoals de Belgische legerchef Frederik Vansina het verwoordde: “De Amerikanen willen dat wij Europeanen zelf de verdediging van ons continent op ons nemen. Want de Amerikanen richten zich meer en meer op de Stille Oceaan en op China.”

De bedoeling van Navo 3.0 is dus niet alleen dat Europa meer uitgeeft aan defensie, maar ook dat de Verenigde Staten hun militaire aandacht kunnen verleggen naar Azië.

De vraag is dan ook of Europa zich verder wil laten meeslepen in de geopolitieke confrontaties van Washington. Willen we miljarden extra uitgeven zodat de Verenigde Staten zich kunnen voorbereiden op een oorlog met China, een conflict dat de wereld in een ongeziene chaos zou storten?

Wij hebben nood aan een onafhankelijke buitenlandse politiek die kiest voor diplomatie, internationale samenwerking en respect voor het internationaal recht. Niet voor een koers van militaire escalatie die ons meesleept in nieuwe conflicten en een wereldwijde wapenwedloop verder voedt.

3. Navo 3.0 biedt geen duurzame industriële toekomst

In de marge van de politieke top vond in Ankara het NATO Defence Industry Forum plaats. Politici en bedrijfsleiders kwamen er samen om de militaire industrie verder uit te bouwen. Er werden voor minstens 43,7 miljard euro aan nieuwe wapencontracten aangekondigd.^[3] De aandeelhouders van de wapenbedrijven wrijven zich in de handen.

Francken en co kloppen zich op de borst omdat Europa in de toekomst veel meer wapens zal produceren: “Daardoor zullen defensie-uitgaven steeds meer economische return hebben. De Duitse industrie liet net puike groeicijfers optekenen, mede hierdoor. Ook voor onze industrie zal er veel werk op de plank komen”, concludeerde Francken na de afloop van de top.^[4] 

Dit is een gevaarlijke illusie. Khem Rogaly, co-auteur van een recente Britse studie, weerlegt in The Guardian het idee dat de militarisering van de Europese industrie een oplossing biedt voor de industriële crisis:

“Het idee dat militaire uitgaven een veiligheidsdividend opleveren, is misleidend. Deze nieuwe financieringskeuzes zullen banen kosten, terwijl de kostprijs van militaire uitgaven voor de samenleving hoog is. We creëren veel meer jobs wanneer we investeren in publieke noden zoals gezondheidszorg, onderwijs en de aanpak van de klimaatcrisis.”^[5]

Op korte termijn kan een oorlogseconomie misschien extra bestellingen opleveren. Op lange termijn vergroot ze net de achterstand van de Europese industrie tegenover andere grote landen die wel investeren in civiele innovatie.

Bovendien creëert een oorlogseconomie haar eigen logica. Als militarisering de motor van herindustrialisering wordt, eindigt dat vroeg of laat in oorlog of economische crisis. Zonder oorlog vallen de afzetmarkten weg. Met oorlog wordt de samenleving zelf het slachtoffer. In beide gevallen verliest onze industrie uiteindelijk aan kracht, omdat noodzakelijke investeringen worden verdrongen door militaire uitgaven.

De middelen, technische kennis, productiecapaciteit en toeleveringsketens die vandaag naar de wapenindustrie gaan, kunnen niet tegelijk worden ingezet voor de industrie van morgen. Europa heeft die investeringen net nodig voor batterijen, software, slimme elektriciteitsnetten, betaalbare elektrische auto’s en andere strategische technologieën die onze economie op lange termijn sterker maken.^[6]

4. Geen democratische rechten in de Navo 3.0

Op de vooravond van de Navo-top in Ankara zei Mark Rutte: “Democratie betekent ook dat mensen de mogelijkheid moeten hebben om demonstraties te organiseren als ze dat wensen.”^[7]

De uitspraak kwam er op een moment dat de Turkse autoriteiten journalisten, advocaten en activisten arresteerden, openbare bijeenkomsten verboden en onafhankelijke media de toegang tot de Navo-top weigerden.^[8] 

Meer dan 200 mensen waren al in voorarrest geplaatst. Ook Sean Conner, uitvoerend directeur van het Internationaal Vredesbureau (IPB), werd gearresteerd en uit Istanbul gewezen, enkel omdat hij had geprobeerd deel te nemen aan een vredestop.^[9] 

Die kloof tussen woorden en daden is geen alleenstaand geval. Ze onthult de ware aard van de Navo. Terwijl de alliantie zich beroept op “gedeelde waarden” zoals vrijheid en mensenrechten, zien we in de praktijk de onderdrukking van kritische stemmen, een groeiende militarisering en de verdediging van Amerikaanse en Europese imperialistische belangen.

Wat in Turkije gebeurde, is het meest zichtbare voorbeeld van een probleem dat in alle Navo-landen opduikt. In Duitsland belanden jongeren voor de rechter omdat ze vredesborden dragen of zich verzetten tegen de herinvoering van de dienstplicht. Tegelijk kwamen scholieren massaal op straat tegen die plannen.^[10] In heel Europa worden stemmen die opkomen voor Palestina en zich verzetten tegen de genocide in Gaza steeds vaker beperkt: demonstranten worden gearresteerd en voor de rechter gesleept.

De groeiende militarisering van onze samenleving zet sociale en democratische rechten onder druk en wordt steeds vaker gebruikt om verzet te criminaliseren. Het gaat daarbij niet alleen over hoeveel geld er naar defensie gaat. 

Wanneer beslissingen in naam van “veiligheid” buiten het democratische debat worden genomen, verliezen parlementen aan betekenis. Een samenleving die steeds meer vanuit een militaire logica wordt georganiseerd, dreigt kritische stemmen en fundamentele vrijheden te beperken. Daarom is verzet tegen militarisering en nieuwe oorlogsplannen ook een strijd voor de verdediging van onze democratische rechten.

Verzet tegen de oorlogsmachine van Navo 3.0

Dat de leiders van de Navo-landen in Ankara moesten samenkomen in een zwaar beveiligd paleis, is ook een teken van onzekerheid. Ze weten dat het draagvlak voor steeds hogere militaire uitgaven afneemt.

Uit een onderzoek van de denktank European Council on Foreign Relations (ECFR) uit mei 2026 blijkt dat een meerderheid van de Duitsers, Spanjaarden, Oostenrijkers en Italianen zich verzet tegen sociale besparingen om defensie-uitgaven te financieren. Een recente peiling toont aan dat ook in België veel mensen die keuze niet aanvaarden.^[11]

De komende Europese mobilisaties van jongeren tegen de dienstplicht en van de vredesbeweging tegen militarisering bieden een nieuwe kans om de boodschap ‘Welfare, not Warfare’ (Voor welzijn, tegen oorlog) te verdedigen en het verzet tegen Navo 3.0 verder uit te bouwen.

[1] https://www.hln.be/nieuws/van-tankervliegtuigen-tot-droneafweer-dit-is-de-belgische-inbreng-in-de-nieuwe-Navo-defensieakkoorden~a0f76b52/?slug_rd=1 
[2] https://www.economist.com/europe/2026/07/05/europe-promised-cash-for-defence-its-failing-to-cough-up?giftId=OGFlYzUzYzgtY2ExZC00ZDIwLTkwODktMTJjYzRkOWY5OGU1&utm_campaign=gifted_article 
[3] https://www.euractiv.com/news/nato-industry-forum-at-least-50bn-announced-in-new-deals/ 
[4] https://x.com/FranckenTheo/status/2074868314984030215?s=20 
[5] https://www.theguardian.com/politics/2026/jul/02/infrastructure-cuts-starmer-pay-defence-will-uk-10000-jobs-analysis-shows?CMP=Share_iOSApp_Other 
[6] https://lavamedia.be/de-auto-van-de-toekomst-is-geen-tank/ 
[7]  Le Figaro, « Otan : Rutte esquive une question sur les libertés en Turquie », 6 juli 2026.
[8] Le Monde, « À Ankara, Rutte esquive les questions sur les libertés en Turquie », 6 juli 2026. https://www.lemonde.fr/international/article/2026/07/06/a-ankara-rutte-esquive-les-questions-sur-les-libertes_6500421_3210.html 
[9] International Peace Bureau (IPB), « IPB Statement on the Detention and Deportation of Executive Director Sean Conner and other Activists in Istanbul on 3 July 2026 », 6 juli 2026. https://ipb.org/ipb-statement-on-the-detention-and-deportation-of-executive-director-sean-conner-and-other-activists-in-istanbul-on-3-july-2026/ 
[10]  Reporterre, « En Allemagne, des jeunes devant les tribunaux pour avoir manifesté contre le retour du service militaire », 2026. https://reporterre.net/En-Allemagne-des-jeunes-devant-les-tribunaux-pour-avoir-manifeste-contre-le-retour-du-service-militaire
[11] https://www.economist.com/europe/2026/07/05/europe-promised-cash-for-defence-its-failing-to-cough-up?giftId=OGFlYzUzYzgtY2ExZC00ZDIwLTkwODktMTJjYzRkOWY5OGU1&utm_campaign=gifted_article