Solidariteit met Cuba: "Gezondheid is geen voorrecht, maar een recht"

Nicolas Pierre en Sofie Blancke*

Twee van onze artsen, Sofie Blancke (arts in Deurne) en Tim Joye (voorzitter van GVHV en arts in Hoboken), namen in oktober deel aan een solidariteitsreis. "We werden verwelkomd door een team van artsen, verpleegkundigen en maatschappelijk werkers en waren meteen onder de indruk van hun enthousiasme en toewijding", begint Tim.

Dr. Luisa María Téllez García, de jonge directrice van de polikliniek, presenteerde ons trots het Cubaanse gezondheidssysteem. Ze legde uit dat hun systeem de focus legt op preventie, niet op genezing. Dat ze willen dat mensen gezond blijven, in plaats van te wachten tot ze ziek langskomen. Het is indrukwekkend om te zien hoe Cuba, ondanks beperkte middelen, een gratis, universeel en preventief systeem wist op te bouwen.

Tim voegt eraan toe: "Door de bevolking in vier risicogroepen in te delen en geregeld huisbezoeken te organiseren, kan het team van Dr. Lopez kleine problemen in een vroeg stadium opsporen en voorkomen dat ze ernstig worden. Deze benadering herinnert ons eraan dat gezondheid niet alleen een kwestie is van ziekenhuizen en medicijnen. In de eerste plaats gaat het om mensen en gemeenschappen."

Tekorten door de blokkade

De huidige situatie is een ware beproeving. De polikliniek is schoon en wordt goed beheerd, maar de tekorten zijn nijpend. Slechts enkele echografie-apparaten werken nog. De revalidatieruimte is ruim en verzorgd, maar de apparatuur en onderzoekstafels zijn versleten en de apotheek is bijna leeg. "We voelen ons machteloos: al maanden hebben we gebrek aan antihypertensiva en antibiotica", zegt een verpleegster.

De wijze waarop het Cubaanse systeem de preventie tot in elk dorp organiseert, mensen thuis opzoekt en rekening houdt met de context van ieders leven, is een waardevolle les voor ons. Meer in het algemeen zijn we onder de indruk van het wetenschappelijke niveau van de Cubaanse onderzoekers, die in staat zijn om hightech vaccins te ontwikkelen en epidemieën (zoals Covid-19, maar ook andere veelvoorkomende epidemieën in de regio) en natuurrampen te beheren.

De afgelopen jaren is de economische situatie op het eiland verslechterd, waardoor ons solidariteitsproject nog belangrijker wordt. 
Sinds de revolutie van 1959 leggen de Verenigde Staten Cuba een economische blokkade op met het openlijk doel "honger en wanhoop te zaaien" en de bevolking aan te zetten in opstand te komen tegen de socialistische regering.

Gezondheid en onderwijs zijn prioritair

Zes decennia later is Cuba nog steeds socialistisch, staan gezondheidszorg en onderwijs voorop, en worden ondanks armoede en gebrek aan middelen indrukwekkende resultaten gehaald: alfabetisering, levensverwachting, deelname van vrouwen aan het politieke leven, ... Een beleid dat gericht is op de behoeften van het volk en respect afdwingt.

Maar de laatste jaren ging de situatie achteruit, hoofdzakelijk door de verscherpte sancties onder de regering Trump. Onder Barack Obama waren die gedeeltelijk versoepeld, om vervolgens weer grotendeels te worden gehandhaafd.

De Verenigde Staten blokkeren de meeste geldtransfers naar het eiland, ontmoedigen toerisme door visabeperkingen en verbieden schepen na doorvaart via Cuba gedurende lange periodes om aan te meren. Erger nog, het eiland kan haast niets van buitenaf meer kopen. Washington handhaaft sancties tegen bedrijven, waaronder Europese, die het zouden aandurven handel te drijven met Cuba.

Deze economische oorlog heeft ernstige gevolgen. De perinatale sterfte (sterfte rond de geboorte, tot 7 dagen na de geboorte) is sinds 2020 bijna verdubbeld, 70% van de medicijnen is niet beschikbaar vanwege tekorten en er is gebrek aan operatie-apparatuur en couveuses voor pasgeborenen. Eind oktober kwamen door een orkaan in het Caribisch gebied meer dan honderd mensen om en werd voor miljarden aan infrastructuur vernietigd. De Cubanen zijn gewend aan dergelijke natuurrampen en dankzij hun effectief preventie-systeem vielen er gelukkig geen menselijke slachtoffers. De economie heeft ook geleden onder de ineenstorting van het toerisme, dat voor het eiland van vitaal belang is maar zich sinds het einde van de pandemie als gevolg van de strengere sancties niet heeft hersteld.

Gelukkig bieden partnerschappen met andere landen, vooral uit het Zuiden, enige hoop: projecten voor zonneënergieparken met China, landbouwontwikkeling met Vietnam en meerdere overeenkomsten met Brazilië, Mexico, enz.

Delen met andere landen in het Zuiden

Ondanks de tekorten heerst er hoop in de polikliniek. Voor Geneeskunde voor het Volk blijft de Cubaanse volksgezondheid een voorbeeld van wat bereikt kan worden met een sterke visie, toewijding en solidariteit. Het land deelt zijn expertise met andere landen in het Zuiden en Cubaanse artsen bieden hulp bij crisissituaties over de hele wereld. Deze solidariteit is niet alleen een keuze, het is een noodzaak, en een inspiratiebron.

"Ons bezoek was meer dan een leerervaring", luidt Tim's conclusie. "Het is ook een oproep tot actie. Met GVHV steunen we projecten om de toegang tot anticonceptie te verbeteren, doneren we medicijnen en wisselen we kennis uit. Zoals een Cubaanse dokter zei: ‘Gezondheid is geen voorrecht, het is een recht.’ En dat recht verdedigen we samen."