Trump heeft niets te zoeken in de Straat van Hormuz
“We maken van de Straat van Hormuz gewoon Amerikaans grondgebied”, bulderde VS-president Donald Trump op 14 augustus. Na Venezuela, Panama, Groenland, en wat nog allemaal, wil Trump nu territorium inlijven aan weerszijden van een zeestraat op duizenden kilometers van de Verenigde Staten. Toen hij hetzelfde deed met Groenland zorgde dat nog voor ophef en werd er overal schande gesproken. Deze keer reageerde geen enkele Europese regering. Dergelijke banalisering van een koloniaal discours is een gevaar voor de vrede. Dat moeten we resoluut bestrijden.
Levensader van de wereldeconomie
Laat ons eerst even samenvatten wat die Straat van Hormuz eigenlijk is. Het gaat om een zeestraat in de Perzische Golf. Op het smalste punt is de zee-engte maar veertig kilometer breed, met Iran in het noorden en Oman in het zuiden. Die afstand is maar enkele kilometer breder dan het Kanaal tussen Frankrijk en Engeland.
Voor landen als Koeweit, Irak, Qatar, Bahrein, de Verenigde Arabische Emiraten, Iran en Saoedi-Arabië is die zeestraat een belangrijke doorgang voor de export van olie en gas. Tot voor kort passeerde 20% van de wereldhandel in vloeibaar gas (LNG) en 25% van alle olietransport per schip door de Straat van Hormuz. Gezien het drukke scheepvaartverkeer verloopt dat in twee smalle stroken van elk een goede 3 kilometer breed.
Tot begin dit jaar verliep het scheepvaartverkeer door de Straat van Hormuz zonder veel problemen, maar toen de VS en Israël eind februari aanvielen zat het spel op de wagen. Iran legde een blokkade op van de zeestraat. Daarmee had het land een machtig economisch wapen in handen en slaagde Iran erin om de VS te raken waar het pijn doet: de economie.
Hoe de Straat van Hormuz weer open krijgen?
Nu zijn we enkele maanden verder en heeft de oorlogsmachine van de VS haar tanden stuk gebeten op Iran. Pogingen om opstanden uit te lokken door Iraanse oppositiefiguren, mislukten. Het wapenarsenaal van de VS is uitgeput. Economische sancties, zoals de blokkade van de Iraanse havens, hebben geen effect. Iran geeft geen krimp. Het wil van geen toegeven weten. Geen wonder dat Trump gefrustreerd geraakt.
Intussen onderhandelt Iran wel met Oman om samen een oplossing te vinden voor het beheer van de Straat van Hormuz. Dat is ook logisch. Het gaat om hun territoriale wateren. En zonder afspraken is het onmogelijk om de enge zeestraat bevaarbaar te maken. Dat was vroeger zo en zal zo blijven in de toekomst. Zonder de medewerking en het akkoord van beide landen is scheepvaart onmogelijk.
Internationale afspraken
Iran wil ook graag een financiële compensatie voor de doorvaart in de Straat van Hormuz. Dat is natuurlijk wel controversieel. Het mag dan wel gaan om de territoriale wateren van Iran en Oman, dat betekent nog niet dat zij zomaar een tol mogen opleggen. Er bestaat immers een internationaal zeerecht, geformaliseerd in UNCLOS, de United Nations Convention on the Law Of the Sea. En UNCLOS beschouwt de Staart van Hormuz als een internationale zeestraat waar vrije doorvaart moet gelden.
Betekent dat dan dat financiële compensatie sowieso is uitgesloten? Dat is nog niet eens zo zeker. Sommige experten verwijzen dan naar de Straat van Malakka, de zee-engte tussen Indonesië, Singapore en Maleisië. Die drie landen hebben er afspraken gemaakt over het beheer van die zeestraat met betrekking tot de veiligheid en de zorg voor het milieu. Daarvoor hebben ze ook een gezamenlijk fonds opgezet dat wordt gespijsd door de landen die het meest baat hebben bij het scheepvaartverkeer door de Straat van Malakka: China, Japan, Zuid-Korea, India, Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten.
Hormuz is Malakka niet en een gezamenlijk fonds opzetten is nog iets anders dan een tol heffen. Maar het voorbeeld van het beheer van de Straat van Malakka toont aan dat het wel degelijk mogelijk is om een gezamenlijk beheer van een zeestraat te organiseren. Eén voorwaarde is daarbij van uitzonderlijk belang: de betrokken landen moeten door vreedzaam onderhandelen zelf tot oplossingen kunnen komen. En dat is mogelijk in het kader van bredere internationale afspraken, zoals UNCLOS, die ervoor zorgen dat dezelfde principes overal ter wereld op een gelijkaardige manier worden toegepast.
Beter zonder Trump
Vreedzaam onderhandelen, internationale afspraken… Laat dat nu net zaken zijn waar Trump en de VS een broertje dood aan hebben. Vergeet niet dat het de VS was dat de oorlog tegen Iran begon en dat het Trump is die dreigt om de Straat van Hormuz, en dus delen van Iran en Oman, gewoon over te nemen zoals in de koloniale tijden. Hij dreigt er zelfs mee om Oman – een bondgenoot van de VS, nota bene – te bombarderen als het de VS “iets in de weg zou leggen”.
Trouwens, de VS is een van de weinige landen die UNCLOS nooit geratificeerd heeft. Trump leest iedereen de les, maar zijn land trekt zich zelf niets aan van de internationale spelregels. Hypocrisie ten top.
Kortom, het beste wat er kan gebeuren om tot een oplossing te komen voor de doorvaart in de Straat van Hormuz is dat de VS er zich niet meer moeit. Het is pas als de bemoeienissen en de dreigementen stoppen en als de hele Amerikaanse oorlogsmachine de regio verlaat dat er een oplossing kan komen.
Daar zou ook België en Europa baat bij hebben want dan zou de olie en het gas terug zonder hinder door de Straat van Hormuz vloeien. Hoe kunnen we onze politici overtuigen dat ze zich volop engageren voor een Amerikaanse terugtrekking en de ondersteuning van lokale initiatieven voor vrede en verstandhouding?
