Verkiezingen in Brazilië: Lula in de tweede ronde tegen Bolsonaro, om de hele linkse beweging hoop te geven

In dit immense land-continent met meer dan 210 miljoen inwoners werd niet alleen de president van de Republiek gekozen, maar ook de gouverneurs en afgevaardigden van de 26 deelstaten van de federatie en van het Federaal District (Brasília), de federale volksvertegenwoordigers en twee derde van de Senaat. Op enkele uitzonderingen na zijn de verkiezingsuitslagen op die niveaus voor links niet erg bemoedigend. Maar als je Brazilië herleidt tot de stembusuitslag, negeer je de ziel van het land en onderschat je de kracht van het verzet en de strijd van de Braziliaanse werkende klasse en de volksmassa’s.

In de tweede ronde, op 25 oktober, zal dus worden beslist of Lula dan wel Bolsonaro Brazilië zal besturen, en daarmee ook of het land zijn eigen koers van sociale vooruitgang, democratie en soevereiniteit kan aanhouden, of dat het zal worden geleid door een extreemrechtse president die directe banden heeft met het VS-imperialisme van Trump, net als in verschillende andere landen op het continent (Colombia, Peru, Argentinië, Ecuador).

Lula kreeg te maken met een felle campagne tegen hem en zijn maatschappijproject. Gedurende de hele verkiezingscampagne was hij het doelwit van aanvallen, fake news en laster door extreemrechts en een deel van het establishment. Hij krijgt niet alleen Flávio Bolsonaro tegenover zich bij de verkiezingen, maar ook de machtige politieke, economische en conservatieve krachten die in de deelstaten en nationaal over belangrijke steunpunten beschikken. Federaal deelt links helemaal niet de lakens uit in het land: De PT van Lula bestuurt momenteel slechts 4 van de 27 staten waaruit Brazilië bestaat, terwijl een groot deel van de regionale macht in handen blijft van rechtse of conservatieve partijen. Daarnaast speelt ook de aanzienlijke invloed van de evangelische ‘bancada’ in het Congres een rol, een grote groep religieus-conservatieve rechtse parlementsleden die bijzonder invloedrijk is in de strijd om ideeën en waarden. 

Naast deze interne moeilijke context er ook de druk vanuit de Verenigde Staten, van Donald Trump en zijn minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio, waarmee het kamp-Bolsonaro nauwe banden onderhoudt. Deze druk is heel reëel. De regering-Trump heeft invoerheffingen opgelegd voor Braziliaanse producten. De Braziliaanse inlichtingendienst ABIN heeft zelf de autoriteiten gewaarschuwd voor het risico van VS-inmenging in de verkiezingen. In de Verenigde Staten zelf hebben 31 Democratische parlementsleden een brief geschreven aan Marco Rubio om hun afkeuring uit te spreken over wat zij beschouwen als pogingen van de regering-Trump om ongeoorloofde druk uit te oefenen op Brazilië, en om te vragen dat Washington zich ertoe verbindt de verkiezingsuitslag te respecteren. 

Waarom is de overwinning van Lula zo belangrijk? In het land zelf is de overwinning van Lula noodzakelijk om de sociale verworvenheden van de volksklassen te verdedigen. Lula, afkomstig uit de arbeidersbeweging en voormalig vakbondsman, streeft nu naar een vierde ambtstermijn als president. Zijn regeringen hebben de strijd tegen armoede, honger en ongelijkheid tot een van hun belangrijkste prioriteiten gemaakt, met name door de verhoging van de kinderbijslag (Bolsa Família), investeringen in sociale woningbouw via het programma Minha Casa, Minha Vida (“mijn huis, mijn leven”) en de verhoging van het minimumloon. 

Ook onderwijs speelt een centrale rol: de uitbreiding van het voltijds onderwijs, de oprichting van een fonds dat jongeren ondersteunt zodat zij hun studie kunnen voortzetten, maar ook de uitbreiding van universiteiten en andere onderwijsinstellingen. Op het gebied van de gezondheidszorg heeft zijn regering de openbare en universele gezondheidszorg versterkt, evenals de programma’s Mais Médicos (“meer artsen”) en Farmácia Popular, die de toegang tot artsen, zorg en geneesmiddelen vergemakkelijken. 

Dit sociale beleid gaat gepaard met de wil om de rijkdom beter te herverdelen. De belastinghervorming stelt personen die tot 5.000 reais (850 euro) per maand verdienen vrij van inkomstenbelasting en zorgt ervoor dat de hoogste inkomens en sectoren die aanzienlijke winsten boeken, met name banken en digitale giganten, meer belasting gaan betalen. Zoals Lula onlangs in zijn toespraak voor de Algemene Vergadering van de VN in New York benadrukte: “Ongelijkheid en onderontwikkeling zijn het gevolg van politieke keuzes. Het is mogelijk om de allerarmsten in onze begroting mee te nemen en ervoor te zorgen dat de rijksten hun rechtmatige aandeel betalen.”  

Deze wil om de levensomstandigheden te verbeteren slaat ook op de arbeidstijd. Lula stelt voor om een einde te maken aan het 6x1-systeem, dat wil zeggen zes werkdagen voor één rustdag, met een werkweek die kan oplopen tot 44 uur. Dit systeem benadeelt vooral vrouwen, die nog steeds een groot deel van de huishoudelijke en gezinstaken op zich nemen. Het doel is om over te stappen op vijf werkdagen en twee rustdagen, zoals het weekend van zaterdag en zondag dat we in Europa doorgaans kennen. Dit is een belangrijke maatregel ter bescherming van de werkende klasse, na jaren waarin de arbeidsrechten en de vakbonden onder de regering van Bolsonaro zijn uitgehold.

Op internationaal vlak is de overwinning van Lula van cruciaal belang voor de verdediging van de soevereiniteit van Brazilië. In een wereld waarin politieke macht vaak nauw verweven is met de belangen van de economische en financiële elites, staat de figuur van Lula in schril contrast met Bolsonaro en diens politieke connecties met Donald Trump. In zijn toespraak voor de VN nam Lula het rechtstreeks op tegen Trump, waarbij hij met name de nadruk legde op de kwestie van soevereiniteit: "Brazilië wil niemands achtertuin zijn", zei hij, duidelijk doelend op de Verenigde Staten. Met de Nieuwe Veiligheidsstrategie (NSS) van de VS probeert Trump de oude koloniale ‘Monroe’-doctrine uit de 19e eeuw nieuw leven in te blazen, met een nieuw en op hegemonie gericht neokoloniaal offensief (ook wel ‘Donroe’-doctrine genoemd). Voor Lula is het uitgesloten dat Brazilië en het continent van buitenaf worden gecontroleerd, uitgebuit of gedomineerd. En dat geldt ook voor het Amazonegebied, dat Lula als werelderfgoed erkend wil zien.

Het verdedigen van de soevereiniteit van Brazilië is dus belangrijk voor de toekomst van het hele continent. De imperialistische overheersing beperkt zich hier niet tot economische controle, natuurlijke hulpbronnen of politieke keuzes. Ze speelt zich ook af in de strijd om ideeën en cultuur. Eeuwenlange koloniale en imperialistische overheersing hebben ertoe bijgedragen dat de cultuur, de geschiedenis en de eigen identiteit van de volkeren van Latijns-Amerika ondergewaardeerd worden. De soevereiniteit verdedigen betekent dus ook dat volkeren weer vertrouwen kunnen krijgen in hun eigen geschiedenis, hun cultuur en hun vermogen om zelf hun toekomst te bepalen. Het is immers des te moeilijker om uit een afhankelijke relatie te stappen wanneer het idee dat een andere weg mogelijk is, al is weggegomd. In die zin is de strijd voor de soevereiniteit van Brazilië en Latijns-Amerika van fundamenteel belang om onder het volk een basis uit te bouwen die een antikoloniale politieke, economische en culturele   tegenbeweging kan schragen.

Een overwinning van Lula zou dus van groot belang zijn voor de hele linkse beweging in Latijns-Amerika en de Caraïben, nu de progressieve krachten terrein hebben moeten prijsgeven onder druk van het internationale offensief van rechts en extreemrechts. In deze context kan Brazilië, dankzij zijn politieke, economische en demografische gewicht, een doorslaggevende rol spelen in de machtsverhoudingen op het hele continent.

Een Brazilië en een Latijns-Amerika met echte soevereiniteit, die zeggenschap hebben over hun natuurlijke hulpbronnen en hun arbeidskrachten, en waarvan de volkeren het recht hebben om zelf over hun toekomst te beslissen, zouden eveneens een belangrijke rol kunnen spelen in de internationale machtsverhoudingen. Een zelfstandiger Latijns-Amerika kan zijn allianties diversifiëren, zowel in het kader van de BRICS (Brazilië, Rusland, India, China en Zuid-Afrika, een alliantie die inmiddels is uitgebreid met een tiental andere landen uit het Globale Zuiden) als daarbuiten. Inclusief een Europa dat op een dag, wie weet, een onafhankelijkere koers zou kunnen varen, in plaats van zich stelselmatig te laten beïnvloeden door de druk en de richtlijnen vanuit Washington. 

De uitdaging voor het kamp van Lula zal zijn om zoveel mogelijk mensen te overtuigen die in de eerste ronde niet hebben gestemd, ongeldige of blanco stemmen hebben uitgebracht of die nog twijfelen. Het zijn juist deze concrete taken op het terrein waar linkse partijen zoals de Arbeiderspartij (PT) en de PCdoB (Communistische Partij van Brazilië), evenals organisaties zoals de MST (Beweging van landloze landarbeiders) zich volledig voor inzetten. De MST gebruikt de verkiezingscampagne om een volksbeweging van onderaf te stimuleren: de sociale, democratische en ecologische verworvenheden die onder Lula zijn bereikt, verdedigen, maar ook verder gaan door een linkse volksmeerderheid op te bouwen en te versterken.

Solidariteit met Lula in zijn verkiezingscampagne betekent steun betuigen aan de strijd tegen het imperialisme, en de soevereiniteit van de volkeren van Latijns-Amerika verdedigen, om sociale vooruitgang te blijven boeken, en een volksmacht op te bouwen die in staat is om nog verder te gaan. Een overwinning van Lula kan niet alleen de linkse beweging in Brazilië weer hoop geven, maar ook de progressieve krachten op het hele continent en over de hele wereld. Met de overtuiging dat een andere wereld mogelijk is: een wereld van sociale vooruitgang, democratie, volkssoevereiniteit en socialisme.