Vioneo schrapt investering in de haven van Antwerpen: 
een nieuw teken van het falende Europese industriebeleid

Benjamin Pestieau, adjunct-algemeen secretaris van de PVDA

De fabriek zou jaarlijks tot 300.000 ton plastic uit fossielvrije grondstoffen produceren, een wereldprimeur op deze schaal in Europa. De aankondiging, een maand voor een Europese industrietop, is opnieuw een alarmerend signaal over het huidige onvermogen van Europa om de industrie van morgen op te bouwen. Een koerswijziging is nodig en mogelijk.

De opgegeven redenen: kosten, grondstoffen en markttoegang

Vioneo rechtvaardigt zijn beslissing met verschillende argumenten:

• de nabijheid van groene methanol, een essentiële grondstof voor het proces
• een kostenvoordeel, vooral op het gebied van energie
• een vermindering van de CO₂-uitstoot in de toeleveringsketen
• snellere toegang tot de Aziatische markt

Het bedrijf twijfelt met andere woorden niet aan de technologische haalbaarheid van het project, maar eerder aan de economische levensvatbaarheid ervan binnen het huidige Europese kapitalistische kader. We waarschuwden daarvoor al in 2024: "Om dit initiatief werkelijkheid te laten worden, moet aan verschillende voorwaarden worden voldaan. Ten eerste zullen de kunststoffen van Vioneo duurder uitvallen dan de conventionele kunststoffen. Daarom moeten we het gebruik van dit soort plastic in de productieketen aanmoedigen en de prijzen controleren, zodat deze overgang niet wordt gebruikt om de prijzen voor de consument buitensporig te verhogen. Ten tweede moeten we publieke productiecapaciteit ontwikkelen voor groene elektriciteit en waterstof, zodat we beide in grote hoeveelheden en tegen lagere kosten kunnen aanbieden. Dit is de voorwaarde om dit soort projecten te laten werken en, meer nog, uit te breiden. Ten derde moet deze transitie plaatsvinden binnen een georganiseerd en gepland kader.”¹

Groene methanol: een technologie die we beheersen, maar niet in Europa

Groene methanol is een strategische grondstof voor de chemische industrie en voor projecten zoals Vioneo wil ontwikkelen. Het kan worden geproduceerd uit afgevangen CO₂ en groene waterstof, die zelf wordt verkregen door elektrolyse van water met behulp van hernieuwbare elektriciteit.

Deze technologie is al lang uit de experimentele fase: ze wordt al op grote schaal toegepast in China en dient voor de productie, uit hernieuwbare energiebronnen, van een breed scala aan moleculen die essentieel zijn voor de moderne industrie: ammoniak, ethyleen, propyleen, benzeen, enz. Het Vioneo-project in Antwerpen moest precies dat potentieel benutten.

Antwerpen: gebrek aan publieke planning saboteert een immens potentieel

De haven van Antwerpen is de tweede grootste chemische hub ter wereld. Ze heeft een dicht industrieel weefsel, hoogopgeleide werknemers en geavanceerde onderzoekscentra.

Begin 2024 werd het proefproject Power to Methanol in de haven echter stopgezet vanwege stijgende energieprijzen en "moeilijke marktomstandigheden". Die keuze bracht al een structureel probleem aan het licht: alleen de markt laten beslissen over strategische langetermijninvesteringen komt neer op het veroordelen van de industriële transitie nog voor die begonnen is.

Jan Remeysen, CEO van BASF Antwerpen en voorzitter van Essenscia, legt uit wat de gevolgen zijn van deze kapitalistische logica: "Grootschalige investeringen in Europa blijven al een paar jaar uit. Als bedrijven hun hypermoderne fabrieken in andere regio's gaan bouwen, zullen we die productie niet hier kunnen vestigen." 

Waarom China dit soort investeringen vandaag aantrekt

Er zijn verschillende redenen waarom deze investeringen in China terechtkomen:

Aanzienlijk lagere elektriciteitsprijzen: uit internationale gegevens blijkt dat de elektriciteitsprijs voor bedrijven in China lager is dan het wereldgemiddelde en veel lager dan in Europa.² Voor productieprocessen die zeer energie-intensief zijn, zoals waterstofelektrolyse of de productie van groene methanol, is dit verschil van doorslaggevend belang.

Massale investeringen in hernieuwbare energie: dankzij een goed gepland overheidsbeleid heeft China nu zowel de grootste capaciteit in zonne- en windenergie ter wereld als een gecoördineerd industriebeleid dat energie, industrie en waardeketens met elkaar verbindt. Door deze enorme investeringen dalen de kosten van hernieuwbare elektriciteit op de lange termijn, wat het industrieel voordeel nog verder versterkt.³

Het geval Vioneo is geen toeval maar het gevolg van het Europese industriebeleid

De verhuis van Vioneo naar China bevestigt punt voor punt wat we al hebben geschreven: groene chemie is technisch mogelijk en industrieel geloofwaardig, maar kan niet worden ontwikkeld zonder een sterk overheidsbeleid.

In Europa praten we over transitie, maar we investeren niet massaal in de publieke productie van hernieuwbare elektriciteit. We geven blanco cheques aan bepaalde industrieën en subsidiëren de elektriciteitsprijs, zonder de industriële basis van de energieproductie radicaal te veranderen. We maken ook geen plannen voor de waterstof- en groene methanolsector, waardoor strategische projecten afhankelijk blijven van de winstgevendheid op korte termijn.

En zoals het Planbureau ook aangaf, zorgt de heroriëntatie van de Europese economie naar het militaire dat de investeringen die nodig zijn voor de energietransitie naar ergens anders gaan.

Van koers veranderen: de marktlogica verlaten

Als Europa een belangrijke industriële speler wil blijven en in een succesvolle klimaattransitie wil slagen, moeten we breken met de huidige logica van alles voor de markt, blanco cheques voor multinationals en de militarisering van de economie. In praktische termen betekent dit:

1. Enorme overheidsinvesteringen in hernieuwbare energie, netwerken, opslag en elektrolyse
2. Een publiek plan voor grootschalige productie van groene waterstof en methanol ontwikkelen
3. Energieprijzen garanderen die verenigbaar zijn met een groene industrie, vrij van marktspeculatie
4. Werk maken van industriële planning in plaats van alleen te vertrouwen op de winstlogica
5. De militarisering van de economie, die de middelen vernietigt die we nodig hebben om onze industrie te transformeren, stoppen

Het geval Vioneo is niet onvermijdelijk. Dit is opnieuw een waarschuwing. En er is nog tijd om er politieke conclusies uit te trekken.

1 https://lavamedia.be/de-industrie-is-van-ons-negen-principes-om-de-europese-industrie-te-redden/

2 Elektriciteitsprijzen - internationale vergelijkende gegevens: https://nl.globalpetrolprices.com/China/electricity_prices/

3 BloombergNEF-analyse van de kosten van hernieuwbare energie : https://about.bnef.com/insights/clean-energy/global-cost-of-renewables-to-continue-falling-in-2025-as-china-extends-manufacturing-lead-bloombergnef/