Waar oorlogsgeld stroomt, volgen corruptie en belangenvermenging

Expert Andrew Feinstein citeert in Humo onderzoek waaruit blijkt dat “de internationale wapenhandel verantwoordelijk is voor 40 procent van alle corruptie wereldwijd. Het Amerikaanse ministerie van Financiën vindt dat zelfs een onderschatting: hun onderzoek linkt maar liefst 53 procent van alle corruptie in de wereld aan de wapenindustrie.”

Nu de Europese landen zich in sneltempo bewapenen en miljarden vrijmaken voor militaire uitgaven, ruiken de wapenhandelaren het geld. In Francken zien ze een bondgenoot. Als minister van Defensie is hij ook belast met Buitenlandse Handel. “Hij is geen uitzondering: die verbondenheid van defensie en handel zie je zowat overal”, zegt Feinstein. “In een wereld waarin de overgrote meerderheid van de westerse landen gelooft dat er een herbewapening móét plaatsvinden, is die koppeling angstaanjagend.” 

Een blik op enkele recente militaire aankoopschandalen toont dat die waarschuwing ernstig genomen moet worden. Zonder democratische controle en een duidelijke scheiding tussen politieke en economische belangen zal het misbruik van overheidsgeld bij defensiecontracten alleen maar toenemen.

Zaak 1. Van legeronderhandelaar naar wapenlobbyist: pantservoertuigen en politieke draaideuren

In 2018 bestelde de Belgische regering, onder toenmalig minister van Defensie Steven Vandeput (N-VA), 442 pantservoertuigen in Frankrijk: 382 Griffons en 60 Jaguars. De originele prijs bedroeg 1,58 miljard euro. Enkele jaren later berekende het Rekenhof dat dit kon oplopen tot 14,7 miljard euro – bijna tien keer meer dan voorzien. Toch wil Francken binnenkort nog eens 1.000 tot 1.500 extra pantservoertuigen aanschaffen.

Het onafhankelijk onderzoeksmedium Apache omschreef het dossier als “een aangekondigde kroniek van de draaideurpolitiek tussen het leger en de defensie-industrie”. Toenmalig luitenant-kolonel Pascal Acket onderhandelde namens de Belgische Defensie over het contract. Hij werd later voorzitter van de Belgian Security & Defense Industry, koepelorganisatie van de defensie-industrie, en richtte Rover Consultants op. Als consultant helpt hij vandaag bedrijven bij het binnenhalen van wapendeals waarover hij eerder namens Defensie onderhandelde. Het is een schoolvoorbeeld van de draaideurpolitiek tussen de publieke en private sector.

Zaak 2. Miljarden voor een scheepsbouwer onder verdenking

Op het boodschappenlijstje van Francken staat ook een derde fregat. Prijskaartje: 1,27 miljard euro. Zo’n oorlogsschip is niet bedoeld voor de verdediging van de Belgische kust, maar voor militaire missies in verre wateren, bijvoorbeeld in de Rode Zee. In 2018 bestelde België al twee fregatten bij de Nederlandse scheepsbouwer Damen Shipyards, maar de bouw en de levering van de oorlogsschepen lopen jaren vertraging op.

Intussen loopt er in Nederland een proces tegen het bedrijf omdat het beschuldigd wordt van onder meer valsheid in geschriften, witwassen en corruptie. Zo zou Damen Shipyards steekpenningen betaald hebben aan tussenpersonen om ambtenaren om te kopen die beslisten over defensiecontracten.

Ook in Roemenië ligt de scheepsbouwer onder vuur. De Roemeense staat beschuldigt Damen Shipyards ervan 55 miljoen euro illegaal weggesluisd te hebben van een Roemeens staatsbedrijf naar eigen dochterbedrijven. Als gevolg zou een Roemeense werf failliet gegaan zijn en werden duizenden arbeiders technisch werkloos.

Zaak 3. Ook binnen de NAVO rommelt het

In oktober 2025 brachten onder meer Knack en Le Soir aan het licht dat er meerdere corruptieonderzoeken lopen naar de NATO Support and Procurement Agency (NSPA), de gezamenlijke aankoopdienst van de NAVO-lidstaten. In 2025 beheerde dat agentschap contracten ter waarde van ongeveer 10 miljard euro.

Zo zou een voormalige medewerker van de NSPA na zijn vertrek een consultancybedrijf hebben opgericht en vertrouwelijke informatie hebben doorgespeeld aan wapenbedrijven die NAVO-contracten wilden binnenhalen. Twee andere onderzoeken naar medewerkers van de aankoopdienst werden door het Amerikaanse ministerie van Justitie in de zomer van 2025 plots stopgezet. Volgens verschillende bronnen zou politieke inmenging daarbij een rol hebben gespeeld.

"We gaan miljarden uitgeven aan bommen en granaten. Dan is het wel cruciaal dat dat belastinggeld correct wordt besteed. ls het centrale agentschap binnen de NAVO dat al die aankopen moet doen, net in het oog van de storm staat, is dat wel bijzonder vervelend voor de NAVO”, zegt onderzoeksjournalist Kristof Clerix, die de zaak mee onderzocht.

De winnaars van de wapenwedloop

Volgens Knack-eindredacteur moeten we ook in België waakzaam blijven nu minister Francken al dat geld mag uitgeven: “Voor de komende tien jaar gaat het om een blanco cheque van maar liefst 139 miljard euro, waarvan 34 miljard bestemd is voor nieuwe aankopen. Dat wil zeggen dat we héél veel geld willen uitgeven op heel korte termijn. Als er dan geen goede controle is, gaat het geheid mis.”

Binnen de NAVO, in België, Nederland of Frankrijk: telkens duikt hetzelfde probleem op. Of het nu gaat om drones, pantservoertuigen of fregatten, overal raken overheid, leger en defensiebedrijven steeds nauwer met elkaar verweven. Sommige bedrijfsleiders onderhouden persoonlijke banden met politici. Anderen betalen voor interne kennis of vertrouwelijke informatie. Soms gebeurt dat mogelijk zelfs met smeergeld onder tafel.

Te vaak leidt dat ons-kent-ons-sfeertje tot buitensporige prijzen die met belastinggeld worden betaald. Vooral een kleine kring van consultants en aandeelhouders profiteert daarvan. Voor de rest van de samenleving heeft deze nieuwe wapenwedloop weinig goeds in petto.

Een systeem dat miljarden wegtrekt van sociale zekerheid, pensioenen en openbare diensten richting de zakken van wapenbedrijven heeft geen toekomst. Kom daarom op 14 juni mee de straat op in Brussel voor de Europese betoging ‘Welfare not Warfare/Voor welzijn, tegen oorlog’.