Woonstbetredingen: “Neen tegen een Belgische versie van de migratiepolitie ICE”

door Gil Puystiens

De wet heeft niets te maken met het aanpakken van misdaden, maar alles met het criminaliseren van mensen zonder papieren, intimidatie van solidariteitsbewegingen en het in vraag stellen van fundamentele grondrechten. Dit is een stap in de richting van een Belgische migrantenpolitie, naar het voorbeeld van het ICE van Trump. Het wetsontwerp wordt unaniem bekritiseerd door de vertegenwoordigers van de magistraten en de onderzoeksrechters, door de orde van advocaten, door het Federaal Instituut voor de bescherming en de bevordering van de Rechten van de Mens en door tientallen organisaties uit het middenveld. Wij kunnen dit nog tegenhouden.

Wat ligt er op tafel?

De regering wil met dit voorstel toestaan dat de politie en de Dienst Vreemdelingenzaken woningen betreden en doorzoeken wanneer ze denken dat er mensen zonder papieren verblijven. “Een belangrijke stap in het oppakken van illegale criminelen die een gevaar vormen voor de nationale veiligheid”, zo klinkt het bij minister van Asiel en Migratie Van Bossuyt (N-VA). 

Maar dat klopt niet. Er bestaat al de mogelijkheid om huiszoekingen te doen bij mensen die een ernstig gevaar vormen voor onze samenleving, of waartegen een strafrechtelijke procedure loopt. Daavoor is absoluut geen nieuwe wet nodig, zeggen zowel middenveldorganisaties, onderzoeksrechters als advocaten. Zelfs binnen de politie zijn er ernstige vragen.

Zij stellen dat de maatregelen zinloos zijn voor procedures tegen criminelen, aangezien daar al een voldoende juridisch arsenaal voor bestaat. Deze wet is dus net niet gericht tegen mensen die verdacht worden van criminele feiten.

Het maakt alleen maar duidelijk waarom deze wet zo omstreden is: ze laat huiszoekingen toe, alsof er een strafrechtelijk onderzoek bezig is, tegenover mensen waarbij dat helemaal niet het geval is. De vereniging van Onderzoeksrechters stelt dat dat compleet disproportioneel is.

Daarnaast staat de onschendbaarheid van de woning verankerd in de wet. Dat wil zeggen dat een woning een plaats moet zijn en blijven van bescherming. Huiszoekingen zijn zo enkel toegelaten onder strikte voorwaarden. De Raad van State is, onder andere daarom, bijzonder kritisch over dit wetsvoorstel en stelt dat het fundamentele rechten kan schenden. 

Volgens strafpleiter Walter Damen is dit wetsvoorstel een eerste opstap naar de oprichting van een vreemdelingenpolitie. Het is een praktijk om letterlijk jacht te maken op mensen zonder verblijfsvergunning bij mensen thuis. Het is een wet die zou toelaten dat ouders in de vroege ochtend of de late avond thuis gearresteerd worden voor de ogen van hun kinderen, zonder dat er enige garanties zijn over wie er in zo’n geval voor de kinderen moet zorgen. De psychologische impact daarvan op die kinderen kan enorm zijn, maar daar houdt het voorstel geen rekening mee.

Daarnaast is het eveneens een wet die gericht is tegen burgers die solidair zijn met mensen zonder wettig verblijf. De wet zou immers toestaan dat ook in hun woningen elk moment de politie kan binnenvallen. Het is dus een middel om mensen die onderdak zouden bieden te intimideren en zo de solidariteit te ontmoedigen.

Ten slotte kan je dit wetsvoorstel ook zien als een test. Indien het voorstel erdoor komt, is dat een gevaarlijk precedent. De stap om deze regeling in de toekomst uit te breiden naar andere groepen in de samenleving, wordt zo een pak kleiner. 

Neen tegen de criminalisering van migranten

Deze wet past in een breder plaatje. Als een van haar laatste wapenfeiten keurde de vorige Vivaldi-regering de zogenaamde Frontex-wet goed. Die laat toe dat gewapende Frontex-agenten aanwezig zijn op het Belgische grondgebied. Onder de Arizona-regering werd die wet in de praktijk gebracht. Datzelfde Frontex ligt ondertussen al jarenlang onder vuur wegens structurele mensenrechtenschendingen. 

Frontex vervult een belangrijke rol binnen het Europees migratiebeleid dat gekenmerkt wordt door illegale pushbacks en fysiek geweld. Dat de regering nu ook deze wet wil stemmen, is een verdere stap in de militarisering van het migratiebeleid. 

Terwijl regeringspartijen als Vooruit en Les Engagés luidop verontwaardigd zijn over de beelden van ICE-troepen in de VS, werken ze in België zelf mee aan een gelijkaardige evolutie. Trouwens, zélfs voor ICE in de VS is het niet toegelaten om zonder strafrechtelijk onderzoek woningen te betreden. 

De parallellen met wat er aan de andere kant van de Atlantische Oceaan gebeurt, zijn duidelijk. Onze regering merkt namelijk dat ze in de problemen komt. Peiling na peiling wordt duidelijk dat de regering-De Wever-Rousseau steun verliest voor haar sociale afbraak en absurde militaire uitgaven. 

Ze reageren daarop onder andere met een strategie van verdeel-en-heers: door antimigratiegevoelens te versterken. Kijk bijvoorbeeld naar hoe de minister steevast over “criminele illegalen” spreekt. De regering wil de woede over haar beleid afleiden door naar beneden te stampen. 

Daarnaast is een aanval op de mensen zonder papieren een aanval op de hele werkende klasse. Veel mensen zonder papieren in ons land hebben werk. Ze zijn aan de slag, in de bouw, als poetshulpen, in de horeca, enzovoort. Deze mensen in de precariteit duwen, laat sociale dumping toe. Dit wetsvoorstel zou die isolatie nog versterken, wat het nog moeilijker maakt om op te komen voor gelijke rechten. In die zin verzwakt dit beleid dus de hele werkende klasse.

Strijd is nog niet gestreden

Maar als minister Van Bossuyt dacht dat deze wet zomaar zou passeren, dan heeft ze zich vergist. In Brussel, Vlaanderen en Wallonië kwamen initiatieven tot stand tegen dit wetsvoorstel.

In Leuven diende een burgerinitiatie in, die onder druk van meer dan 2.000 Leuvenaars werd goedgekeurd door de gemeenteraad. 

Een petitie gericht aan het Brusselse parlement zamelde op 24 uur tijd meer dan duizend handtekeningen in. Dat had succes: op 28 september nam het Brussels parlement een resolutie aan van Ecolo, mee ondertekend door PVDA, waarin het zich officieel uitspreekt tegen de woonstbetredingen. 

In tal van andere gemeenten lopen er nog gelijkaardige initiatieven, en de wet zelf is nog niet gestemd.

Er is een precedent. De regering-Michel I (van 2014-2018), met Francken Theo als staatssecretaris voor Asiel en Migratie, probeerde dit voorstel al eens op tafel te leggen. Onder zware maatschappelijke druk werd het voorstel afgevoerd. 

Ook op internationaal vlak zijn er tal van inspiratiebronnen. We weten dat minister Van Bossuyt haar mosterd haalt bij het migratiebeleid in de VS. Maar de gebeurtenissen in de VS kunnen ook een bron van hoop zijn. In Minneapolis, bijvoorbeeld, werd ICE door druk van onderuit de stad uitgejaagd. De vakbonden, het middenveld, de migrantengemeenschappen en buurtcomités verenigden zich. Ze zagen wat in andere Amerikaans steden gebeurde en hoe migrantengemeenschappen aangevallen en geïntimideerd werden. Ze voerden tal van acties in solidariteit, maar ook als protest tegen ICE, waaronder twee algemene stakingen. Daardoor moest ICE zich uiteindelijk terugtrekken uit Minneapolis. Laat dat een inspiratie zijn.

De wet is nog niet gestemd. Momenteel zijn de discussies gaande in het federaal parlement. Partijen als Vooruit en Les Engagés staan onder druk van de kritiek die er komt vanuit verschillende hoeken van de samenleving. Het is cruciaal om die druk nog verder te verhogen en de stemming van deze wet tegen te houden. Door een stroompanne werd de stemming in de Kamer op 30 september alvast uitgesteld.

Verschillende acties en manieren om de politiek verder onder druk te zetten zijn te volgen op de website visitesdomiciliaires.be.