STUDIE | Ziek in België? Een derde minder inkomen dan over de grens
Een Belgische werknemer krijgt een derde minder inkomen dan zijn collega in de buurlanden. De PVDA dient een wetsvoorstel in om de periode van het gewaarborgd loon op te trekken tot het gemiddelde van onze buurlanden.
Samenvatting
Een Belgische werknemer krijgt een derde minder inkomen dan zijn collega in de buurlanden.
Vanwaar die kloof? Er zijn twee belangrijke verklaringen.
De werkgever betaalt het loon maar kort door. Als een werknemer ziek wordt, betaalt de werkgever voor een bepaalde periode ‘gewaarborgd loon’. In onze buurlanden duurt die gemiddeld acht maanden. In België één maand.
Na die ene maand krijgt de werknemer een ziekte-uitkering. In België valt een werknemer terug op 60% van zijn brutoloon. In de buurlanden ligt de uitkering hoger, of vult de werkgever het inkomen aan via de collectieve arbeidsovereenkomst (cao).
Dat leidt ertoe dat zieke werknemers vaak in een financieel onzekere situatie leven. Recent onderzoek van de Christelijke Mutualiteit wijst uit dat de helft van de langdurig zieken moeite heeft om rond te komen.1
De PVDA dient een wetsvoorstel in om de periode van het gewaarborgd loon voor arbeiders en bedienden op te trekken tot drie maanden. Dat heeft drie voordelen.
- Het geeft zieken meer financiële zekerheid
- Er worden minder mensen ziek.
- Het levert de begroting jaarlijks 685 miljoen euro op.
1. Het inkomen van wie ziek is in België
Gewaarborgd loon
Het gewaarborgd loon is de periode waarin de werkgever het loon van werknemers doorbetaalt als ze door ziekte of een ongeval niet kunnen werken.
In België zijn de periode en de hoogte van het gewaarborgd loon verschillend voor arbeiders en bedienden.2
Ziekte-uitkering
Indien werknemers na de periode van gewaarborgd loon nog steeds ziek zijn, krijgen ze een ziekte-uitkering van het ziekenfonds. Bij arbeiders start de uitkering vanaf dag 15, bij bedienden vanaf dag 31.3
In het eerste jaar ziekte, de primaire arbeidsongeschiktheid, bedraagt de uitkering 60% van het brutoloon.
Vanaf het tweede jaar ziekte start ‘de invaliditeit’ en wordt de uitkering aangepast aan de gezinssituatie.
- 65% van het brutoloon voor wie gezinslast heeft
- 55% voor een alleenstaande
- 40% voor een samenwonende
2. Het inkomen in onze buurlanden
Gewaarborgd loon
In onze buurlanden wordt het gewaarborgd loon langer uitbetaald en wordt er geen onderscheid gemaakt tussen arbeiders en bedienden.
In Nederland duurt de periode van het gewaarborgd loon twee jaar. In het eerste jaar betaalt de werkgever 100% van het brutoloon door. In het tweede jaar 70%.4
In Duitsland betaalt de werkgever 100% van het brutoloon door tijdens de eerste zes weken van ziekte.5
In Frankrijk hangen de periode en het percentage af van de anciënniteit van de werknemer. Iemand met 21 jaar anciënniteit ontvangt 70 dagen lang 90% van het brutoloon, de volgende 70 dagen 66,66%.6 Dat bedrag wordt deels betaald door de ziekteverzekering en deels door de werkgever. Bovendien vallen meer dan 9 op de 10 werknemers onder een cao die het inkomen verder aanvult.7
In Luxemburg betaalt de werkgever 100% van het brutoloon vanaf dag 1 tot het einde van de maand waarin de 77ste ziektedag valt. Concreet betekent dat tussen de 77 en 107 dagen.8
Ziekte-uitkering
In Nederland start de arbeidsongeschiktheidsuitkering (WIA-uitkering) pas na twee jaar ziekte. In de periode die wij vergelijken komt deze uitkering niet aan bod. We nemen ze daarom niet op in de studie.
In Duitsland krijgt een werknemer vanaf week 7 tot maximaal week 78 een ziekte-uitkering (Krankengeld) die 70% van het brutoloon bedraagt. In verschillende sectoren zijn er cao’s die het Krankengeld aanvullen met een toeslag van de werkgever. Na week 78 volgt bij blijvende arbeidsongeschiktheid een invaliditeitspensioen.9
In Frankrijk kan je bij langdurige ziekte drie jaar lang een ziekte-uitkering (indemnité journalière) ontvangen die 50% van het brutoloon bedraagt.10 Negen op tien werknemers krijgen een aanvulling bij arbeidsongeschiktheid via een cao. Daardoor ontvangen de betrokken zieke werknemers gemiddeld 76 % van hun loon.11 Na drie jaar ziekte-uitkering volgt het invaliditeitspensioen.
In Luxemburg betaalt de ziekteverzekering tot 18 maanden een uitkering uit die 100% van het brutoloon bedraagt.12
3. Een derde minder inkomen in België
Twee voorbeelden
De vergelijking toont dat België zieken veel minder goed beschermt dan de buurlanden. Om dat concreet te maken, rekenen we twee voorbeelden door: een metaalarbeider en een ziekenhuisverpleegkundige (bediende).
Voor beiden gaan we uit van 21 jaar anciënniteit en een brutoloon van 4.200 euro per maand. We houden rekening met de sectorale cao’s waar die bestaan. In de methodologie lichten we toe hoe we gerekend hebben.
Resultaat
Zowel de metaalarbeider als de verpleegkundige krijgt in België ongeveer een derde minder inkomen dan in de buurlanden. Dat geldt voor de drie periodes die we onderzocht hebben: na een half jaar, na een jaar en na anderhalf jaar ziekte. Daar zijn twee redenen voor.
- Het gewaarborgd loon duurt in de buurlanden veel langer. Zolang de werkgever doorbetaalt, verlies je weinig of niets. In België duurt dat één maand, in de buurlanden gemiddeld acht maanden.
- Daarna verlies je in België meer. Na het gewaarborgd loon valt een zieke Belg terug op 60 % van zijn brutoloon. In Frankrijk is de wettelijke uitkering zelfs lager, maar daar vullen de cao’s het inkomen fors aan. Zo verliest een zieke werknemer over de grens veel minder dan in België.
In de tabellen hieronder staat het resultaat van onze berekening, in brutobedragen.
4. Alternatief: gewaarborgd loon voor drie maanden
De PVDA dient een wetsvoorstel in om de periode van het gewaarborgd loon op te trekken tot drie maanden voor zowel arbeiders als bedienden. De periode van drie maanden is gelijk aan het gemiddelde van onze buurlanden exclusief Nederland.
Drie maanden gewaarborgd loon heeft drie voordelen.
- Het geeft zieken meer financiële zekerheid. Onderzoek wijst uit dat de helft van de langdurig zieken moeite heeft om de eindjes aan elkaar te knopen. Enerzijds heeft men meer kosten door medicatie, onderzoeken, enzovoort. Anderzijds heeft men een lager maandelijks inkomen.13 Door de periode van gewaarborgd loon verlengen, verbetert hun levensstandaard.
- Er worden minder mensen ziek. Werkgevers gaan meer inzetten op werkbaar werk en preventie, omdat het duurder wordt om werknemers ziek te laten uitvallen.
Volgens het Nederlands Centraal Planbureau was het verlengen van de periode van gewaarborgd loon “één van de krachtigste en succesvolste beleidsmaatregelen om ziekteverzuim en daaropvolgende arbeidsongeschiktheid te reduceren”. De verlenging van 1 naar 2 jaar heeft gezorgd voor een daling van 22 % in de instroom in langdurige arbeidsongeschiktheid.14
- Het levert de begroting 685 miljoen euro op. Op basis van cijfers van het RIZIV berekenden we de opbrengst. In de methodologie staat de berekeningsmethode uitgelegd.
Methodologie
Uitgangspunten
We vergelijken twee voorbeelden: een metaalarbeider en een verpleegkundige met een contract in een ziekenhuis (bediende). Voor beiden gaan we in alle landen uit van:
- een brutoloon van 4.200 euro per maand;
- 21 jaar anciënniteit;
- een alleenstaande werknemer;
- de regels van de sectorale cao’s waar die bestaan.
Alle bedragen zijn bruto. We rekenen met maanden van gelijke lengte. Waar een cao aanvult tot het nettoloon, rekenen we met 100 % van het brutoloon. Het gemiddelde van de buurlanden is het gewone gemiddelde van Nederland, Duitsland, Frankrijk en Luxemburg.
België
Hoe maakten we de berekening voor België?
Metaalarbeider
De eerste maand bestaat uit een week gewaarborgd loon aan 100%, een week aan 85,88% en de resterende dagen uit 60% ziekte-uitkering + 25,88% gewaarborgd loon. Maand 2 tot en met maand 12 bedraagt 60% van het brutoloon. Maand 13 tot en met maand 18 55% van het brutoloon (tarief alleenstaande invaliditeit).
Er zijn geen aanvullingen via cao.
Verpleegkundige
Eerste maand gewaarborgd loon aan 100%. Maand 2 tot en met maand 12 60% van het brutoloon. Maand 13 tot en met maand 18 55% van het brutoloon (tarief alleenstaande invaliditeit).
Er zijn geen aanvullingen via cao.
Nederland
Hoe maakten we de berekening voor Nederland?
Metaalarbeider
De eerste 6 maanden ontvangt de arbeider 100% van zijn brutoloon. De volgende 12 maanden 90% van zijn brutoloon.
De tarieven zijn vastgelegd in artikel 67 van de cao Metaal en Techniek voor het Metaalbewerkingsbedrijf 2024-2026.15
Verpleegkundige
De eerste 12 maanden ontvangt de verpleegkundige 100% van zijn brutoloon. De volgende 6 maanden 70% van zijn brutoloon.
De tarieven zijn vastgelegd in artikel 4.2 van de cao Ziekenhuizen.16
Duitsland
Metaalarbeider
De eerste 6 weken ontvangt de arbeider 100% van zijn brutoloon vanwege de wettelijke verplichting. Nadien ontvangt hij 3 maanden 100% van zijn brutoloon door de verplichting in de cao. Daarna ontvangt hij 70% van het brutoloon in de vorm van een ziekte-uitkering.
De cao-verplichting wordt vastgelegd in artikel 36.3 van het Manteltarifvertrag für Beschäftigte der Metall- und Elektroindustrie in Baden-Württemberg.17
Verpleegkundige
De eerste 6 weken ontvangt de verpleegkundige 100% van zijn brutoloon. De resterende periode 70% van zijn brutoloon in de vorm van een ziekte-uitkering. Tot en met week 39 is er een aanvulling tot 100% van het brutoloon door de werkgever vastgelegd bij cao.
De aanvulling wordt vastgelegd in artikel 22 van de TVöD.18
Frankrijk
Metaalarbeider
De eerste 6 maanden ontvangt de arbeider 100% van zijn brutoloon vanwege een aanvulling door de werkgever vastgelegd bij cao. De resterende periode ontvangt hij 75% van zijn brutoloon vanwege een aanvulling door de sector vastgelegd bij cao.
De aanvullingen worden vastgelegd in de Convention collective nationale de la métallurgie du 7 février 2022.19
Verpleegkundige
De eerste 3 maanden ontvangt de verpleegkundige 100% van zijn brutoloon vanwege een aanvulling door de werkgever vastgelegd bij cao. De resterende periode ontvangt hij 80% van zijn brutoloon vanwege een aanvulling door de werkgever vastgelegd bij cao.
De aanvulling wordt vastgelegd in artikel 84 van de Convention collective nationale de l'hospitalisation privée du 18 avril 2002.20
Luxemburg
In Luxemburg ontvangt elke werknemer 100% van zijn basisbrutoloon. De eerste 77 tot 107 dagen worden betaald door de werkgever. Nadien betaalt de ziekteverzekering uit.
Resultaat
Bekijk hier de rekentabbladen.
Opbrengst drie maanden gewaarborgd loon
Om de opbrengst van drie maanden gewaarborgd loon te schatten, vertrekken we van de ramingen van het RIZIV voor 2027. Het gelijktrekken van arbeiders met bedienden levert 108 miljoen euro op, en twee maanden gewaarborgd loon voor iedereen 439 miljoen euro. Het verschil, 331 miljoen euro, is de opbrengst van de tweede maand. Om de opbrengst van een derde maand te berekenen, kijken we naar de duur van de ziekteperiodes in 2023.21 Daaruit blijkt dat de derde ziektemaand 74 % ziektedagen van de tweede maand bevat, omdat een deel van de zieken intussen hersteld is. We passen die verhouding toe op de opbrengst van de tweede maand: de derde maand levert zo ongeveer 245 miljoen euro op. In totaal brengt een gewaarborgd loon van drie maanden de begroting in 2027 dus naar schatting 685 miljoen euro op. Het gaat om een eigen raming op basis van RIZIV-gegevens. Het effect van betere preventie, waardoor minder mensen langdurig ziek worden, is niet meegerekend.
1 https://pers.cm.be/nieuwe-cm-studie-luidt-alarmbel-bijna-helft-van-personen-in-invaliditeit-heeft-moeite-om-rond-te-komen
2 https://werk.belgie.be/nl/themas/arbeidsovereenkomsten/schorsing-van-de-arbeidsovereenkomst/oorzaken-van-schorsing-hoofde-6#toc_heading_3
3 https://www.riziv.fgov.be/nl/thema-s/arbeidsongeschiktheid/werknemers-en-werklozen/de-arbeidsongeschiktheidsuitkering
4 Voor het eerste jaar geldt een wettelijke verplichting van 70% brutoloon, maar in zo goed alle gevallen moet de werkgever door een cao het percentage optrekken tot 100%. https://open.overheid.nl/details/8707c9a8-4f85-445f-81a8-e191a112aaa0
5 https://www.gesetze-im-internet.de/entgfg/BJNR106500994.html
6 artikel L1226-1 van de Franse Code du travail. https://www.legifrance.gouv.fr/codes/article_lc/LEGIARTI000031687748?utm
7 FIPS. (2026, 7 juli). La couverture en prévoyance des salariés du secteur privé. https://www.fips-paritaire.fr/wp-content/uploads/2026/07/Etude-prevoyance-FIPS-Kanonik-CP-et-resultats.pdf
8 https://guichet.public.lu/fr/entreprises/ressources-humaines/sante/incapacite-travail/continuation-salaire.html
9 https://www.aok.de/pk/leistungen/arbeitsunfaehigkeit/krankengeld/
10 Er is een wettelijk loonplafond van 1,4 keer het minimumloon. De bijpassing van de werkgever kan dit overschrijden.
11 FIPS. (2026, 7 juli). La couverture en prévoyance des salariés du secteur privé (p.1). https://www.fips-paritaire.fr/wp-content/uploads/2026/07/Etude-prevoyance-FIPS-Kanonik-CP-et-resultats.pdf
12 https://cns.public.lu/fr/assure/droits-demarches/dossiers-thematiques/salaries-independants/indemnite-maladie-salaries.html
13 https://cdn.uc.assets.prezly.com/35f5b0cb-b773-4688-a3f2-62c30ef782f6/De%20financiele%20situatie%20van%20personen%20in%20invaliditeit%20-%20CM.pdf
14 https://hrw.belgie.be/sites/default/files/content/download/files/2024_hrw_arbeidsongeschiktheid_verslag.pdf
15 Raadpleegbaar op https://metaalunie.nl/Portals/3/Bestanden/CAO/CAO%202024/Cao%20Metaal%20en%20Techniek%20voor%20het%20Metaalbewerkingsbedrijf%202024-2026%20(pdf).pdf
16 Raadpleegbaar op https://cao-ziekenhuizen.nl/cao/ziekte-en-arbeidsongeschiktheid
17 Raadpleegbaar op https://baden-wuerttemberg.igmetall.de/dam/jcr:7e118b3d-5cfb-46fe-be92-eda1e0bfa96e/MTV.adbdd5dbf80cfb8e07f293961543b83a.pdf
18 Raadpleegbaar op https://www.kommunalforum.de/tvoed_entgelt_im_krankheitsfall.php
19 Raadpleegbaar op https://www.legifrance.gouv.fr/conv_coll/article/KALIARTI000046314607? En https://www.legifrance.gouv.fr/conv_coll/id/KALIARTI000046315347
20 Raadpleegbaar op https://www.legifrance.gouv.fr/conv_coll/article/KALIARTI000020977284?
21 https://www.riziv.fgov.be/SiteCollectionDocuments/stat_du2023_3.pdf