De cancel culture van Theo Francken
Theo Francken wou een festival verbieden, omdat hij de ideeën niet leuk vindt. Een heel bijzondere invulling van vrijheid van meningsuiting.
Hoe mini-Trump Theo Francken elke tegenstem de mond wil snoeren
opiniestuk van Peter Mertens
Op 22 februari 2024 keurde de Kamer van Volksvertegenwoordigers het nieuwe Strafwetboek goed, met daarin een gloednieuw misdrijf: ‘verheerlijking van terrorisme’. Een begrip zo vaag dat mensenrechtenorganisaties er uitdrukkelijk voor waarschuwden dat het de deur zou openzetten voor het juridisch bestrijden van legitieme vormen van protest. Maar de Vivaldi-partijen zetten door. Op 1 september 2026 werd het Strafwetboek van kracht.
Amper acht dagen later riep Theo Francken op om dat nieuwe artikel “eindelijk” in te zetten tegen de komst van Hasan Piker naar ManiFiesta. Hasan Piker is een van de belangrijkste linkse stemmen in de Verenigde Staten. ManiFiesta een progressief festival waar vakbondsmensen, auteurs, artiesten en activisten uit binnen- en buitenland het woord nemen. Dat uitgerekend de minister van Defensie zo stond te trappelen om daar de antiterrorismewetgeving tegen in te zetten, zou elke democraat moeten verontrusten.
Begrijp me niet verkeerd. Dat de extreemrechtse vleugel van de N-VA links aanvalt, daar lig ik niet wakker van. Theo Francken mag onze ideeën verschrikkelijk vinden. Hij mag elke ochtend boos opstaan en elke avond nog bozer gaan slapen. Geen enkel probleem.
Wanneer zo'n minister publiek vraagt of een politiek festival juridisch kan worden aangepakt, dan gaat het niet langer over een zoveelste provocatie. Dan ontstaat een democratisch probleem.
Maar Francken is niet zomaar een boze twitteraar uit Lubbeek. Hij is minister van Defensie. Wanneer zo'n minister publiek vraagt of een politiek festival juridisch kan worden aangepakt omdat hij de ideeën en sprekers ervan onaanvaardbaar vindt, dan gaat het niet langer alleen over een zoveelste provocatie. Dan ontstaat een democratisch probleem.
Want de logica verschuift. Eerst klinkt het: ik ben het niet met jullie eens. Daarna: jullie ideeën zijn gevaarlijk. Vervolgens worden de sprekers verdacht gemaakt, daarna de organisaties. En uiteindelijk wordt de vraag gesteld of die organisaties niet vervolgd, beperkt of verboden kunnen worden.
Het is moeilijk om daarbij niet aan Donald Trump te denken. Theo Francken wordt steeds meer de lokale Trump van Lubbeek: kleiner van schaal, maar met een herkenbare politieke methode.
Net zoals Trump in de Verenigde Staten zit de Arizona-regering hier in moeilijkheden: ze krijgt haar begroting niet op orde, haar sociale afbraak botst op steeds meer weerstand en de steun voor de miljarden die ze aan bewapening uitgeeft, glipt Francken en co als zand door de vingers. En net zoals in de Verenigde Staten beantwoordt de Arizona-regering dat groeiende protest eerst met intimidatie en vervolgens met regelrechte repressie.
De kers op de taart moet de wet-Quintin worden, waarbij organisaties die de regering als ‘radicaal’ bestempelt zonder tussenkomst van een rechter verboden kunnen worden.
In de VS zien we hoe de regering-Trump elke politieke tegenstand wegzet als ‘communists’ en ‘radical left lunatics’. En hoe hij ondertussen een juridische en administratieve infrastructuur uitbouwt om linkse organisaties onder druk te zetten. Organisaties worden gedagvaard, hun financiering wordt onderzocht, activisten worden gevolgd en onder het mom van de strijd tegen “links terrorisme” krijgen veiligheidsdiensten de opdracht netwerken te onderzoeken en te ontwrichten.
In ons land was het Axel Ronse, N-VA-fractieleider in de Kamer, die de leiders van het ABVV en ACV ‘communistische radicalen’ noemde omdat ze het hadden aangedurfd om een nationale betoging aan te kondigen op 9 oktober. Met “figuren” als Julie Hendickx Devos, voorzitter van Beweging.net, “is geen respectvol overleg mogelijk”, voegde hij daar nog aan toe.
In Antwerpen spoot de N-VA Palestina-activisten met het waterkanon tot aan de Schelde, werd de voorzitter van Groen opgepakt en kreeg de voorzitter van het ABVV net als ikzelf en tal van PVDA-gemeenteraadsleden een GAS-boete in de bus omdat we deelnamen aan vreedzaam protest.
In Vlaanderen sneed de N-VA – met de hulp van Vooruit en cd&v – zonder enige wettelijke basis, laat staan bewijs, in de subsidies van kritische vredes- en klimaatorganisaties. En de kers op de taart moet de wet-Quintin worden, waarbij organisaties die de regering als ‘radicaal’ bestempelt zonder tussenkomst van een rechter verboden kunnen worden.
Wie geen antwoord meer heeft op een tegenstem, komt vroeg of laat in de verleiding om die tegenstem het zwijgen op te leggen.
Wat daarbij opvalt, is de dubbele taal van de N-VA als het over vrije meningsuiting gaat. Toen Dries Van Langenhove voor het verspreiden van racistische haat werd veroordeeld, haastte Bart De Wever zich nog om te zeggen dat de vrije meningsuiting “zo min mogelijk” moet worden ingeperkt. Maar zodra links kritiek levert op oorlog, ongelijkheid en regeringsbeleid, worden antiterrorismewetten bovengehaald en spreekt men hardop over verbieden.
Deze hele zaak toont hoe gevaarlijk te ruim geformuleerde wetten zijn. Op papier gaat het telkens over organisaties die echt gevaarlijk zijn. Maar wanneer een minister een legaal politiek festival op basis van halve waarheden en groteske beschuldigingen al in verband brengt met antiterrorismewetgeving, dan zie je hoe snel begrippen als “radicalisering”, “extremisme” en “bedreiging” politiek kunnen worden opgerekt.
Zo verschuiven democratische grenzen meestal. Niet noodzakelijk in één spectaculaire beweging, maar stap voor stap. Eerst verdacht maken, vervolgens criminaliseren en ten slotte proberen te verbieden. Hou de antiterrorismewetten, de veiligheidsdiensten en het verbieden van politieke tegenstanders dus buiten het democratische debat. Want wie geen antwoord meer heeft op een tegenstem, komt vroeg of laat in de verleiding om die tegenstem het zwijgen op te leggen.
