De wapenindustrie zal de Vlaamse economie niet redden

Door Jos D'Haese, PVDA-fractieleider in het Vlaams Parlement

De industrie in crisis

In 2023 kondigde het Amerikaanse bedrijf Plug Power een investering aan van ongeveer 350 tot 400 miljoen euro aan in de haven van Antwerpen. Er zou een ultramoderne fabriek komen om de chemiesector in de haven te voorzien van groene waterstof. Daarmee zouden de chemiebedrijven hun productie kunnen vergroenen en zich klaar kunnen maken voor de toekomst. In 2026 is het muisstil rond die investering. De reden: te weinig hernieuwbare elektriciteit. En Plug Power is niet de enige die investeringen terugtrekt: Vioneo, Engie, Carmeuse, Power-to-Methanol, DEME, Bekaert... allemaal zetten ze hun investeringen in de groene industrie van de toekomst stop vanwege een gebrek aan betaalbare hernieuwbare energie. Ondanks dat hernieuwbare energie goedkoper is dan het goedkoopste fossiele alternatief blijven investeringen uit.^[1] 

Niet enkel blijven belangrijke investeringen uit, ook de bestaande industrie krijgt het steeds moeilijker. Vooral in de transportsector, de metaalverwerking en de chemie wordt een stijging van het aantal collectieve ontslagen genoteerd.^[2] Audi Vorst sloot de deuren, waardoor Volvo Gent de enige nog actieve fabriek in de automobielsector is in het land. Staalreus ArcellorMittal heeft al haar investeringen voor de vergroening van haar staalproductie in Gent tijdelijk stilgezet vanwege te dure energiekosten en een gebrek aan groene waterstof. Chemiebedrijf Vynova staakt tijdelijk zijn activiteiten in Tessenderlo door de hoge energiekosten, wat voor onzekerheid zorgt bij de 600 werknemers.

De toekomst van onze industrie en alle mensen die er werken is in gevaar. We hebben daarom nood aan een heel ander beleid, een heel andere visie op onze industrie. We moeten investeren in duurzame en betaalbare energie om iets te doen aan de hoge energiekosten. We hebben nood aan innovatie die onze welvaart, gezondheid en milieu ten goede komen.

Ten eerste willen wij massaal investeren in publieke groene energie. De gas- en olieprijzen zijn geëxplodeerd na de oorlog van Rusland tegen Oekraïne, het afsluiten van het Russisch gas en de oorlog van de VS tegen Iran. We moeten ons minder afhankelijk maken van de fossiele energiemarkten en dat kan alleen door de energiesector in eigen handen te nemen en op die manier te investeren in hernieuwbare energie. Op die manier zouden projecten zoals Plug Power of Power-to-Methanol wel mogelijk zijn en kunnen zij de chemiesector in België voorzien van groene waterstof en methanol. Daarmee verankeren we de industrie van de toekomst in België voor de komende jaren.

Ten tweede willen wij investeren in onderzoek en ontwikkeling in de civiele sector, in spitstechnologie voor de staal, auto en chemische industrie. Dit is noodzakelijk omdat we op technologisch voorbij worden gestoken door landen zoals de VS en China. Om dat te kunnen financieren moet onze regering bedrijven er toe aanzetten om hun winsten te herinvesteren in innovatie, in plaats van kolossale dividenden uit te keren aan de aandeelhouders.

Ten derde willen we investeren in infrastructuur. Als we willen dat hoogtechnologische industrie zich vestigt en blijft vestigen in België moeten we de infrastructuur die daarvoor nodig is voorzien. Dat betekent dat de overheid investeert in energievoorziening zoals de productie en opslag van waterstof, maar ook in transportinfrastructuur zoals havens en spoorlijnen, toegang tot grondstoffen via pijpleidingen, digitale infrastructuur en de toepassing van AI in productieprocessen.

De militaire omschakeling van Vlaanderen

Ondanks de hoge noden aan duurzame energie, innovatie en infrastructuur wordt onze samenleving en onze economie niet overspoeld door een golf van windmolens, groene waterstof, batterijtechnologie of spoorlijnen, maar door een golf van militarisering. De EU maakte 800 miljard euro vrij voor haar ReArm Europe-plan, Donald Trump legt een NAVO-norm op van 5% en minister van Defensie Theo Francken (N-VA) wil de komende jaren 34 miljard euro belastinggeld investeren in oorlogsmateriaal.

Dat gebeurt niet zomaar: de VS ziet zijn economische macht uitgedaagd door China en probeert met bijkomende militaire middelen zijn dominantie af te dwingen. Ook de Europese Unie stapt, via de NAVO, mee in de pas van de VS en trekt haar militaire budgetten omhoog. De wereldwijde militaire uitgaven stegen in 2025 naar bijna drieduizend miljard euro.^[3] Dat is een 3 met twaalf nullen. De wapenindustrie wrijft zich ondertussen in de handen en maakt recordwinsten.

De Europese Unie wil de kwakkelende industrie niet redden door massaal te investeren in een betere infrastructuur, hernieuwbare energie of duurzaam onderzoek en ontwikkeling, maar door te investeren in tanks, vliegtuigen en wapens. Daarmee hoopt de EU ook de vraag aan te zwengelen voor de staal, auto en chemiesector. De Vlaamse Regering stapt mee in die nieuwe militair economische strategie en heeft die uitgewerkt in het ‘Vlaams Defensieplan’.^[4] Officieel dient die om de veiligheid van Europeanen en Vlamingen te garanderen, maar in de praktijk is het vooral een plan om de economie om te bouwen tot een belangrijke toeleverancier van de oorlogsindustrie.

De Vlaamse Regering heeft daarom een Vlaams Defensiefonds opgericht, een investeringsfonds van 1 miljard euro voor de Vlaamse wapenindustrie. Minstens de helft daarvan komt uit de privé, de rest uit belastinggeld. Daar komt nog eens 135 miljoen euro aan onder meer subsidies bovenop, gespreid over vijf jaar, via de Vlaamse Innovatie- en Industriestrategie voor Veiligheid en Defensie (VISD). Dat is de langetermijnstrategie waarmee de Vlaamse Regering de oorlogsindustrie wil laten groeien: ‘innoverende’ wapenbedrijven subsidiëren, begeleiden, internationaal promoten en onderzoek financieren. Om al die wapens en militaire technologie ook te kunnen verhandelen, maakte de Vlaamse Regering een nieuw wapenhandeldecreet dat de regels rond wapenhandel versoepelt. Zo komt het militair materiaal makkelijker terecht in gebieden waar ze ook gebruikt kunnen worden, zoals in Israël om hun genocide tegen de Palestijnen verder te zetten.

Waarom de oorlogsindustrie onze economie niet zal redden

De verdediging van Diependaele en co. voor die militaire industriestrategie is dat wapens een economische opportuniteit zijn. Het zou zorgen voor Vlaamse jobs, Vlaamse innovatie en een industrie die eindelijk weer zou groeien door diversificatie van zijn productie.

Economen meten het effect van een investering met een multiplicator: hoeveel extra economische activiteit brengt één euro overheidsgeld op gang? Een windmolenpark levert energie waar fabrieken op draaien. Spoorwegen verlagen de transportkosten voor de hele economie. Maar oorlogsmateriaal levert geen waardevolle zaken op voor de economie. Je kan bijvoorbeeld niet met een tank naar je grootouders rijden of met een straaljager op vakantie gaan. De enige gebruiker is het leger. En het enige wat je er concreet mee kan doen is mensen, infrastructuur en de natuur vernietigen. Daardoor levert het niet veel reële waarde op voor een economie, integendeel.

Zakenbank Goldman Sachs berekende dat de multiplicator van de Europese defensie-uitgaven onder ReArm Europe na twee jaar amper 0,5 bedraagt.^[5] Dat cijfer wil zeggen dat voor elke euro die de overheid investeert in militaire uitgaven ze de economie doen groeien met een halve euro. Bij uitgaven aan hernieuwbare energie is dat volgens het IMF meer dan het dubbele. De rekening voor het investeren in wapens wordt bovendien elders betaald: bij de slachtoffers van oorlog en de besparingen op pensioenen, zorg of onderwijs van het land. ING-hoofdeconoom Carsten Brzeski waarschuwt dat de multiplicator negatief wordt indien de uitgaven gekoppeld zijn aan besparingen, dat wil zeggen dat de economie dus krimpt door investeringen in militarisering. En laat dat nu net de marsrichting zijn in België en Europa. NAVO-baas Mark Rutte is duidelijk over waar die besparingen gezocht moeten worden: bij de pensioenen en de sociale zekerheid.

Naast het feit dat investeringen in de wapenindustrie weinig opbrengen is er ook een reëel risico op wat het Vlaams Vredesinstituut ‘crowding out’ of het verdringingseffect noemt.^[6] Dat is een fenomeen waarbij hoge defensie-uitgaven leiden tot lagere budgetten voor civiele innovatie en tot een verschuiving van technisch en wetenschappelijk geschoold personeel uit de civiele sector naar de defensiesector. Daardoor dreigen andere maatschappelijke prioritaire uitdagingen naar de achtergrond te verschuiven. Het Federaal Planbureau wees ook al op dit probleem: "De moeilijke begrotingscontext en de nieuwe defensie-uitdagingen beperken de mogelijkheden voor overheidsuitgaven om de industrie te ondersteunen als deze geen militair doel dienen."^[7]  De Vlaamse Regering draagt met haar besparingen al bij aan dat verdringingseffect: ze gaan 35 miljoen euro besparen op fundamenteel innovatief civiel onderzoek aan onze kennisinstellingen. Tegelijkertijd steken ze deze legislatuur 30,5 miljoen euro in een nieuw fonds voor wetenschappelijk onderzoek voor de wapenindustrie.

De kennis van ingenieurs en arbeiders wordt zo niet gebruikt om de nieuwste en meest geavanceerde elektrische auto’s te ontwikkelen, maar om wapens te ontwikkelen. In Duitsland zien we bijvoorbeeld dat er plannen zijn om de Volkswagenfabriek in Osnabrück te verkopen aan een Israëlische investeringsmaatschappij en ze om te vormen tot een fabriek waar ze militair materiaal kunnen produceren voor Rafaël, het Israëlisch bedrijf achter de Iron Dome.^[8] Zo dreigt een shift van een innovatie die dient om producten te ontwikkelen waar de samenleving baat bij heeft, zoals een duurzame auto, naar een innovatie die dient om producten te ontwikkelen waar enkel de oorlogsindustrie baat bij heeft, zoals raketten.

In vergelijking met andere sectoren zorgt een ontwikkeling van de militaire industrie in de praktijk voor minder jobs, minder economische groei, en niet voor een duurzame ontwikkeling van onze economie, niet voor veiligheid en niet voor vrede.

Tanks zorgen niet voor veiligheid

Meer tanks produceren in plaats van auto’s, zal niet zorgen voor meer veiligheid. Een wapenfabrikant heeft een markt nodig. Wapens die in een depot staan te roesten leveren niets op, wapens die op een slagveld worden gebruikt wel. Om te overleven moet een bedrijf, ook een wapenbedrijf, blijven produceren en verkopen. In die logica is vrede nooit een doel, maar een risico voor de wapenbedrijven om te blijven bestaan. Zij leven in constante ‘Friedensangst’, de angst dat vrede de beurskoersen zal aantasten en slecht zal zijn voor de economie. De oorlogsindustrie gaat er dan ook alles aan doen om ervoor te zorgen dat er geen vrede komt.

Wanneer regeringen subsidies uitdelen, handelsmissies organiseren en de sector tot strategische prioriteit uitroepen, sluipt de winstlogica van de wapenindustrie ook het buitenlandbeleid binnen. In de Verenigde Staten is die versmelting bijvoorbeeld al compleet. De voormalig directeur van één van de grootste wapenbedrijven, Anduril Technologies, beslist er als nummer twee van het leger mee over de contracten waar zijn vorige werkgever winst op maakt. Zij die belang hebben bij escalatie en oorlog, zitten mee aan tafel als het over diplomatie en vrede gaat. De CEO's van die Amerikaanse tech- en wapenbedrijven willen almaar meer macht naar zich toetrekken. De democratie zien ze liefst verdwijnen, zodat ze zonder tegenspraak oorlog kunnen stoken en winst maken door de wapens te leveren. 

Ook Vlaanderen schuift die kant op. Elke subsidie, elke ontmoeting, elk contract op een beurs bindt onze economie en onze jobs vaster aan een sector die enkel floreert bij oorlog. De Europese geschiedenis kent dat patroon. De herbewapeningsgolven zoals die van voor WOI hebben geen oorlog voorkomen. Door de constante opbouw van het wapenarsenaal bleven de internationale spanningen stijgen en groeide druk vanuit de industrie op de politiek om een oorlog te starten. De herbewapening heeft de oorlog niet voorkomen maar juist mee veroorzaakt. Investeren in de militaire industrie is dan ook geen veiligheidsbeleid. Het is een oorlogsbeleid.

Diependaele: minister-president van de wapenindustrie

Om haar militaire strategie in de praktijk om te zetten heeft Vlaams minister-president Diependaele (N-VA) zich ontpopt tot persoonlijk ambassadeur van de Vlaamse wapenindustrie. De rolverdeling met partijgenoot Theo Francken is duidelijk: Francken beslist met belastinggeld welke wapens worden aangekocht en ingezet, Diependaele zorgt met belastinggeld voor een Vlaamse industrie die ze zelf mee kan maken. De voorbije maanden trok hij daarvoor naar drie grote Europese wapenbeurzen, om deals te sluiten met buitenlandse bedrijven en om Vlaamse wapenproducenten te promoten.

Het begon in maart op de Brussels European Defence Exhibition (BEDEX), waar wapenfabrikanten, militairen en beleidsmakers elkaar vinden om zaken te doen. Diependaele opende de exhibitie samen met premier Bart De Wever (N-VA), Theo Francken (N-VA) en NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte. De Vlaamse regering kwam niet met lege handen. Flanders Investment & Trade en het Agentschap Innoveren & Ondernemen gaven Vlaamse militaire bedrijven een eigen paviljoen en ze deelden 3,6 miljoen euro aan subsidies uit aan acht Vlaamse bedrijven die op die beurs stonden voor "vernieuwende defensietechnologie".^[9] Daaronder Senhive, het anti-dronebedrijf waar Francken via een spoedprocedure voor 50 miljoen euro materiaal bestelde, nadat er vermeende vijandige drones boven België rondvlogen. 

De tweede bestemming van Diependaele was ‘Eurosatory’ in Parijs, een van de grootste wapenbeurzen van Europa met 2.633 exposanten uit 67 landen. Diependaele kwam er niet als toeschouwer kijken. Hij leidde een officiële delegatie van 23 Vlaamse militaire bedrijven en pochte achteraf op LinkedIn dat hij bij de ondertekening van drie wapencontracten aanwezig was. Op de beurshal in Parijs waren een heel aantal bedenkelijke gasten waaronder Israëlische bedrijven als  Elbit Systems, staatsbedrijf Israel Aerospace Industries en Rafael. Stuk voor stuk leveren ze de wapens en technologie waarmee Israël de genocide op de Palestijnen uitvoert, Libanon bezet en oorlog voert tegen Iran. Ook het Oudenaardse OIP nv was present, een Vlaams bedrijf dat sinds 2003 eigendom is van van het Israëlische Elbit Systems en optische systemen ontwikkelt zoals nachtkijkers. In 2024 blokkeerden activisten het bedrijf nog vanwege de steun van Elbit Systems voor de genocide op de Palestijnen.

De derde halte was de Farnborough International Airshow. De naam roept beelden op van oude dubbeldekkers die loopings maken, maar Farnborough is een wapenbeurs voor alles wat vliegt of in een baan om de aarde draait. Vlaanderen stond er met een FIT-stand om zijn wapenbedrijven in de kijker te zetten. En opnieuw waren Israel Aerospace Industries, Rafael en Elbit Systems van de partij. Deze keer met een nieuw spionagevliegtuig, een laserwapen en om hun samenwerking met het Britse leger in de verf te zetten. Diependaele had er officiële afspraken met enkele van de grootste militaire bedrijven ter wereld zoals Anduril Industries en BAE Systems. Dat zijn geen brave jongens, maar bedrijven die een essentiële rol spelen in verschillende illegale oorlogen en de militariseringsgolf.

Het eerder vernoemde Anduril Industries is een Amerikaanse militaire reus, gespecialiseerd in autonome wapensystemen, drones en AI-software voor oorlogsvoering. Hun drones, raketten en andere wapensystemen doen met behulp van AI zelf voorstellen en nemen zelf beslissingen over oorlogshandelingen. Het bedrijf wil dat de VS autonome wapensystemen massaal produceert. Hun CEO legde in een TedTalk uit waarom hij dat nodig vindt: de VS kan niet op tegen de pure militaire mankracht en productiecapaciteit van China, en moet daarom AI-gestuurde systemen voor zich laten vechten. Zo zou de VS oorlog kunnen voeren en de tegenstander slachtoffers toebrengen, zonder veel doden in eigen rangen. Bovendien wordt oorlog voeren goedkoper en risicolozer en verlaagt de drempel om er één te beginnen.

Het bedrijf werd opgericht door CEO Palmer Luckey, nadat die bij Facebook ontslagen werd voor het financieren van een pro-Trumpcampagne. Het kapitaal voor de oprichting van het bedrijf kwam van Peter Thiel, die er miljarden in pompte. Thiel is misschien wel de invloedrijkste miljardair van het Trump-regime: mentor van JD Vance en eigenaar van massasurveillancebedrijf Palantir. Hij wil een wereld waarin de CEO's van de grote monopolies regeren als koningen, de democratie wordt afgeschaft en minderheden openlijk worden gediscrimineerd. Via zijn bedrijven krijgt hij steeds meer greep op de Amerikaanse staat.

Luckey deelt die visie van Thiel. Hij omschrijft zichzelf als "radicale zionist" en verklaarde dat Israël zijn onvoorwaardelijke steun heeft. Hij verklaarde dat zijn bedrijf zeker nucleaire wapens zou produceren moesten ze daar de kans toe krijgen.^[10] Hoe diep het bedrijf in de Amerikaanse staat zit, bleek toen Trump Anduril-directeur Michael Obadal voordroeg als nummer twee van het Amerikaanse leger. Hij werd eind september 2025 ingezworen en beslist nu mee over de contracten waar zijn vorige werkgever inkomsten uit haalt.  

Diependaele had op de wapenbeurs in Farnborough ook een officiële ontmoeting met BAE Systems. Dat Brits bedrijf verkocht op vijf jaar tijd voor 18,7 miljard euro wapens aan Saoedi-Arabië, midden in hun misdadige oorlog tegen Jemen.^[11] Het zit in het consortium dat F-35's aan Israël levert en produceert houwitsers die Amnesty International in verband brengt met witte-fosforaanvallen op burgers in Gaza en Libanon. Over de politieke macht van het bedrijf zei voormalig Brits minister van Buitenlandse Zaken Robin Cook ooit dat de voorzitter van BAE de sleutel van de achterdeur van Downing Street 10 leek te hebben.

Mobiliseren tegen de militarisering voor onze welvaart

De militarisering van onze samenleving en economie is niet enkel een aanval op onze democratische rechten, op de vrede en op onze sociale zekerheid. Ze is ook een regelrechte aanval op de industrie omdat ze investeringen wegtrekt uit andere takken van de industrie. Doordat de wapenindustrie, de overheid en de politiek steeds sterker met elkaar verweven raken, krijgen extreemrechtse bedrijfsleiders meer greep op ons economisch en buitenlands beleid. Om vrede en welvaart te krijgen moeten we ons dus actief verzetten tegen dat systeem dat oorlog in zich draagt. 
 

[1]  IRENA, Renewable Power Generation Costs in 2024, juillet 2025. URL : https://www.irena.org/publications/2025/Jun/Renewable-Power-Generation-Costs-in-2024 

[2] https://www.standaard.be/economie/dubbel-zoveel-jobs-op-de-helling-door-collectieve-ontslagen/163720079.html 

[3] https://www.sipri.org/media/press-release/2026/global-military-spending-rise-continues-european-and-asian-expenditures-surge 

[4] https://www.vlaanderen.be/vlaamse-regering/beslissingen-van-de-vlaamse-regering/vlaams-defensieplan 

[5] https://lavamedia.be/waarom-de-militarisering-van-de-europese-economie-onze-industrie-niet-zal-redden/ 

[6] https://vlaamsvredesinstituut.eu/advies/defensieplan-jaarlijksverslag2024/ 

[7] https://www.pvda.be/nieuws/bevindingen-van-het-planbureau-de-energiemarkt-en-militarisering-zijn-twee-belemmeringen 

[8] https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2026/09/07/volkswagen-fabriek-verkoop-israelische-investeringsmaatschappij/ 

[9] https://www.vlaamsparlement.be/nl/parlementair-werk/commissies/commissievergaderingen/2011919/verslag/2017592 

[10] https://www.youtube.com/watch?v=AZdSLJkzN0I 

[11] https://www.theguardian.com/business/2020/apr/14/bae-systems-sold-15bn-arms-to-saudis-during-yemen-assault